Hape menynë kryesore

Elefantët janë gjitar të mëdhejn të familjes Elephantidae,rendi Proboshidien.Aktualisht njihen tre lloje: elefanti afrikan i savanës( Loxodonta africana ), elefanti afrikan i pyjeve( L. cyclotis ) dhe elefanti aziatik ( Elephas maximus ). Elefantët janë të shpërndarë në të gjithë Afrikën nën-Sahariane , Azinë Jugore dhe Azinë Juglindore . Elephantidae është e vetmja familje e mbijetuar e Proboshidien; të tjerë, tashmë të zhdukur, anëtarë të rendit përfshijnë deinotherumin,gompotheriumin,mamuthët dhe mastodonët.

Elefanti
African Bush Elephant.jpg
Një elefant bush afrikan në Mikumi Park Kombëtar , Tanzani.
Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Animalia
Filumi: Chordata
Nënfilumi: Vertebrata
Klasa: Mammalia
Rendi: Proboshidea
Familja: Elepantidae
Gray, 1821
Nënfamiljet
  • Loxodonta
  • Elephas

Elefantët kanë disa tipare dalluese,prej të cilave është thecka e gjatë (i quajtur edhe proboshis ), i përdorur për shumë qëllime, veçanërisht për frymëmarrjen, ngritjen e ujit dhe lëvizjen e objekteve.Çatajt e tyre rriten në kokë, të cilët mund të shërbejnë si armë dhe si mjet për lëvizjen e objekteve dhe gërmimin. Zvarritjet e mëdha të elefantëve ndihmojnë për të kontrolluar temperaturën e trupit të tyre. Këmbët e tyre si shtylla mund të mbajnë peshën e madhe. Elefantët afrikan kanë veshë më të mëdhenj,ndërsa elefantët aziatik kanë veshë më të vegjël.

Elefantët janë herbivor dhe mund të gjenden në habitate të ndryshme duke përfshirë savanat , pyje, shkretëtira dhe këneta . Ata preferojnë të qëndrojnë pranë ujit. Ata konsiderohen të jenë një specie kryesore për shkak të ndikimit të tyre në mjediset e tyre. Kafshët e tjera priren të mbajnë distancën nga elefantët, ndërsa grabitqarët, si luanët , tigrat , hienat dhe qent e egër , zakonisht sulmojnë vetëm elefantët e rinj (ose "viçat"). Elefantët kanë një shoqëri të madhe.Grupe të shumta familjare vijnë së bashku për t'u shoqëruar. Femrat ("lopët") kanë tendencë të jetojnë në grupe familjare, të cilat mund të përbëhen nga një femër me viçat e saj ose disa femra të afërm me pasardhës. Grupet udhëhiqen nga një individ i njohur si matriarku , shpesh lopa më e vjetër.

Meshkujt ("demat") i lënë grupet e tyre të familjes kur arrijnë pubertetin dhe mund të jetojnë vetëm ose me meshkuj të tjerë. Djemtë e rritur bashkëveprojnë me grupet e familjes kur kërkojnë një bashkëshort dhe hyjnë në një gjendje të rritjes së testosteronit dhe agresionit të njohur si musth , i cili i ndihmon ata të fitojnë dominimin dhe suksesin riprodhues. Viçat janë qendra e vëmendjes në grupet e tyre familjare dhe mbështeten në nënat e tyre deri në tre vjet. Elefantët mund të jetojnë deri në 70 vjet në të egra. Ata komunikojnë me prekje, shikim, erë dhe zë; elefantët përdorin infrasudinë , dhe komunikimin sizmik në distanca të gjata. Inteligjenca e elefantit është krahasuar me atë të primateve dhe cetacëve . Ata duket se kanë vetëdije dhe tregojnë ndjeshmëri për individë të vdekur ose të vdekur të llojit të tyre.

Elefantët afrikan janë renditur si të pambrojtur nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN), ndërsa elefanti aziatik klasifikohet si i rrezikuar . Një nga kërcënimet më të mëdha për popullsinë e elefantit është tregtia e fildishtë . Kërcënime të tjera për elefantët e egër përfshijnë shkatërrimin e habitatit dhe konfliktet me njerëzit. Elefantët përdoren si kafshë pune në Azi. Në të kaluarën, ata ishin përdorur në luftë; sot, ato shpesh janë të ekspozuara në kopshte zoologjike, ose shfrytëzohen për argëtim në cirk. Elefantët janë shumë të njohur dhe janë paraqitur në art, folklor, fe, literaturë dhe kulturë popullore .

TaksonomijaRedakto

 
Elefanti afrikan në Parkun Kombëtar të Kruger, Afrika e Jugut
 
Elefanti i pyjeve afrikane në Parkun Kombëtar të Ivindos, Gabon

Elefantët i përkasin familjes së Elephantidae, familja e vetme e mbetur në kuadër të rendit Proboshidiente që i përket mbirendit Afrotheria . Të afërtit  janë sireniant( dugongët dhe manatitët ) dhe hiraxes , me të cilën  janë në klasen Paenungulata brenda mbirendit Afrotheria . Elefantët dhe sirenët janë grupuar më tej në Tethytheria . Tre lloje të elefantëve janë të njohura;elefanti afrikan (Loxodonta africana ),elefanti pyjor ( Loxodonta cyclotis ) i Afrikës nënsahariane dhe elefanti aziatik ( Elephas maximus ) i Azisë Jugore dhe Juglindore . Elefantët afrikan kanë veshë të mëdhejn,lëkurën të rrudhur, një bark të pjerrët, dhe dy maja ne thecke si gishta. Elefantët aziatik kanë veshë më të vegjël, lëkurë  të butë, një bark horizontale që herë pas here varion në mes dhe një shtrirje në majë të theckes. . Elefanti aziatik gjithashtu ka gunga dorsale në kokë dhe disa pika në lëkurë.

 
Elefanti aziatik në Parkun Kombëtar të Bandipur , Indi

Zoologu suedez Carl Linnaeus për herë të parë përshkroi gjininë Elephas dhe një elefant nga Sri Lanka (i njohur më pas si Cejlon) nën binomial Elephas maximus në 1758. Në 1798, Georges Cuvier  klasifikoi elefantin indian si Elephas indication . Zoologu holandez Coenraad Jacob Temminck e përshkroi elefantin e Sumatrës 1847 nën binomialin Elephas . Zoologu anglez Frederick Nutter Chasen ka klasifikuar të tre si nënspeci të elefantit aziatik në 1940.Elefantët aziatikë ndryshojnë në ngjyrë . Elefanti i Sri Lankës(Elephas maximus maximus ), elefanti indian ( E. m. Indicus ) është vendas në Azi (në nënkontinentin indian dhe Indokinë ), dhe elefanti Sumatran ( E. m. Sumatranus ) është vendas në Sumatër. Një subspecies kontestuese, elefanti Borneo , jeton në Borneon veriore dhe është më i vogël se të gjitha nëngrupet e tjera. Ai ka veshë të mëdhenj, një bisht të gjatë dhe tuska më të drejtë se elefanti tipik. Zoologu i Sri Lankës,Edward Pieris Deraniyagala,e përshkroi atë në vitin 1950 nën trinomial Elephas maximus borneensis , duke marrë si tipin e tij një ilustrim në National Geographic . Më vonë, ai u suborbua në E. m. tregues ose E. m. sumatranus . Rezultatet e një analize gjenetike të vitit 2003 tregojnë paraardhësit e tij të ndarë nga popullsia kontinentale rreth 300,000 vjet më parë.Një studim i vitit 2008 zbuloi se elefantët e Borneos nuk janë indigjene në ishull, por u sollën aty para vitit 1521 nga Sulltan Sulu nga Java , ku elefantët aty tani janë zhdukur.

Elefanti afrikan u emërua për herë të parë nga natyralist gjerman Johann Friedrich Blumenbach në vitin 1797 si Elephas Afrikanus , gjini Loxodonta u emërua nga Frédéric Cuvier në 1825.Cuvier e kishte shkruar atë Loxodonte, por në 1827 një autor anonim e rregulloi në Loxodonta; Kodi Ndërkombëtar i Zoologjik Nomenklaturës pranon këtë si autoritetin e duhur. Në 1942, 18 nënspeci të elefantit afrikan u njohën nga Henry Fairfield Osborn , por të dhënat më tej morfologjike ka reduktuar numrin e subspecies klasifikuara, dhe në vitin 1990, vetëm dy ishin njohur në elefantin e savanës ose bush ( L. a. Africana ) dhe elefantin e pyjeve ( L. a. cyclotis ), që më vonë u emërua në vitin 1900 nga zoologu gjerman Paul Matschie.Elefantët e pyjeve kanë veshë më të vegjël dhe më të rrumbullakët dhe thecke më të hollë dhe më të drejtë se elefantët e bushit dhe janë të kufizuara në zonat pyjore të Afrikës perëndimore dhe qendrore . Një studim i vitit 2000 argumentoi për ngritjen e dy formave në specie të veçanta ( L. africana dhe L. cyclotis) bazuar në dallimet në morfologjinë e kafkës. Studimet e ADN-së të publikuara në vitin 2001 dhe 2007 gjithashtu sugjeroi se ata ishin specie të dallueshme, ndërsa studimet në vitin 2002 dhe 2005 arriti në përfundimin se ata ishin të njëjtat specie. Studime të mëtejshme (2010, 2011, 2015) kanë përkrahur mendimin se elefantët e savanave afrikane dhe elefantëve të pyjeve janë specie të veçanta.Të dy llojet besohet të kenë kaluar 6 milion vjet më parë dhe janë izoluar plotësisht gjenetikisht për 500,000 vitet e fundit. Në 2017, analiza e sekuencës së ADN-së tregoi se L. cyclotis është më e lidhur ngushtë me të zhdukurin Palaeoloxodon antiquus , se sa L. africana, ndoshta duke minuar Loxodonta gjini si një e tërë. Disa dëshmi sugjerojnë se elefantët e Afrikës Perëndimore janë një specie e veçantë, edhe pse kjo është e diskutueshme.Të elefantëve xhuxh në pellgun e Kongos , të cilat janë sugjeruar të jenë specie të veçanta ( Loxodonta pumilio ).

Evolucioni dhe të afërmit e zhdukur

 
Kafka e fosileve dhe modeli i  Palaeoloxodon antiquus , ndoshta i afërm i elefantit modern të pyjeve afrikan

Janë regjistruar mbi 185 anëtarë të zhdukur dhe tre rreze të mëdha evolucionare të rendit Proboshidienëve.Eocene përfshihet Numidotherium , Moeritherium , dhe Barytherium nga Afrika. Këto kafshë ishin relativisht të vogla dhe ujore. Më vonë, gjenerata të tilla si Phiomia dhe Palaeomastodonu, kanë banuara në pyje. Diversiteti i proboshidienëve ra gjatë Oligocenit. Një specie e dukshme e kësaj epoke ishte Eritheriumi , i cili mund të ketë qenë paraardhës i disa llojeve të mëvonshme. Fillimi i Miocenit pa diversitetin e dytë, me paraqitjen e deinotheriumit dhe mamuthëve. Ishin të lidhura me Barytheriumin dhe jetonin në Afrikë dhe Eurazi,  ndërsa kjo e fundit mund të ketë zbritur nga Eritheriumi dhe u përhap në Amerikën e Veriut.

‘’Rilindja e dytë’’ u përfaqësua nga shfaqja e gomphotheriumit në Miocen,duke u përhapur në çdo kontinent përveç Australisë dhe Antarktidës. Anëtarët e këtij grupi ishin Gomphotherium dhe Platybelodon .’’ Rilindja e tretë ‘’filloi në fund të Mioceit dhe çoi në ardhjen e elefantideve, të cilët zëvendësuan ngadalë, gomphotheriumët. Zhdukja e gomphotheriumëve dha mundësi të rriten në numër Loxodonta , Mamuthët, dhe Elephas .Loxodonta lindën rreth kufirit Miocene dhe Pliocene , ndërsa Mamuthët dhe Elephas lindën më vonë gjatë Pliocenit të hershëm. Loxodonta mbeti në Afrikë, ndërsa Mamuthët dhe Elephas u përhapën në Eurazi, dhe mamuthët arritën në Amerikën e Veriut. Në të njëjtën kohë, stegodonët, një grup tjetër proboshidien zbritur nga gomphotheriumët, u përhapën në të gjithë Azinë, duke përfshirë nënkontinenti indian, Kinën, Azin Juglindore, dhe Japonin. Mamuthët vazhdojnin të evoluonin në lloje të reja, të tilla si mastodoni amerikan .

Në fillim të Pleistocenit , elefantët përjetuan një shkallë të lartë speciacioni .  Pleistoceni gjithashtu kishte  Palaeoloxodon namadicus , gjitarin më të madh tokësor të të gjitha kohërave.Loxodonta atlantica u bë lloji më i zakonshëm në Afrikën veriore dhe jugore, por u zëvendësua nga Elephas iolensis më vonë në Pleistocen. Vetëm kur Elephas u zhduk nga Afrika, Loxodonta u bë përsëri dominues, këtë herë në formën e specieve moderne.Specie elephas të reja në Azi ishin të tilla si E. hysudricus dhe E. platycephus ; ky i fundit është paraardhësi i mundshëm i elefantit aziatik modern. Mamuthët kishin evoluar në disa lloje, duke përfshirë edhe mamuthin leshator. Ndërthurja duket të ketë qenë e zakonshme në mesin e specieve elefantide.Në Pleistocenin e vonë , shumica e llojeve proboshidientë u zhdukën gjatë epokës së akullnajave,që zhduku 50% të gjinive që peshonin mbi 5 kg në mbarë botën.

Proboshidienët përjetuan disa tendenca evolucionare, të tilla si një rritje në përmasa, të cilat çuan në shumë specie gjigante që qëndronin deri në 5 m (16 ft). Ashtu si edhe me megaherbivore të tjerë , duke përfshirë edhe dinosaurët e zhdukur sauropod .Madhësia e madhe e elefantëve ka gjasa të zhvillohet për t'i lejuar ata të mbijetojnë në bimësi me vlerë ushqyese të ulët. Gjymtyrët e tyre u rritën. Proboshidientët e hershme u zhvilluan dhe kraniet, ndërsa ato më rrjedhëse zhvilluan mandibulat më të shkurtra, të cilat zhvendosën qendrën e gravitetit të kokës . Kafka u rrit , veçanërisht kraniumi, ndërsa qafa u shkurtua ishte për të siguruar mbështetje më të mirë për kafkën. Rritja në madhësi çoi në zhvillimin dhe zgjatjen e thecken për të siguruar shtrirje. Dhëmbët  (molarët dhe premolarët) u bënë më të mëdhenj dhe më të specializuar, sidomos pasi elefantët filluan të kalonin nga C3-bimët në kullota C4,  që dhëmbët t'i nënshtroheshin një ngritje tre herë në lartësinë e dhëmbëve, si dhe shumëzimin e konsiderueshëm të dhemballave pas rreth pesë milionë vjetësh. Vetëm në 1 milion vitet e fundit ata u kthyen në një dietë kryesisht të përbërë nga pemë dhe shkurre C3. Incizuesit e sipërm u rritën në kureshtje, të cilat ndryshonin në formë nga e drejta, në e lakuar (lart ose poshtë), në spirale, në varësi të specieve. Disa proboshidiet zhvilluan tuska nga prerëset e tyre të ulëta.Elefantët mbajnë disa karakteristika nga prejardhja e tyre ujore, të tilla si anatomi e veshit të tyre të mesëm .

Ka pasur një debat mbi marrëdhënien e Mamuthit me Loxodonta ose Elephas . Disa studime të ADN sugjerojnë se Mamuthi është më i lidhur ngushtë me ta. Megjithatë, analiza e profilit të plotë të gjenomit mitohondrik të mamuthit leshator(i sekuencuar në vitin 2005) mbështet Mammutusin që është më e lidhur ngushtë me Elephas. Disa shkencëtarë besojnë se një embrion i klonuar i mamuthi mund të implikohej një ditë në barkun e një elefanti aziatik.

Elefanti xhuxhRedakto

 
Skeleti i një elefanti xhuxh

Disa lloje të proboshideana jetuan në ishuj. Kjo ndodhi kryesisht gjatë Pleistocenit, kur disa popullime të elefantit u izoluan duke luhatur nivelet e detit, megjithëse elefantët xhuxh ekzistuan më parë në Pliocen. Këto elefantë me gjasë u rritën më të vogla në ishuj për shkak të mungesës së popullsive të mëdha apo të mundshme të grabitqarëve dhe burimeve të kufizuara. Në të kundërt, gjitarët e vegjël si brejtësit zhvillojnë gigantizëm në këto kushte. Janë të njohura proboshideans xhuxh të kenë jetuar në Indonezi , në Ishujt Channel të Kalifornisë dhe disa ishuj të Mesdheut.

Besohet se Elephas celebensis e Sulawesi ka zbritur nga Elephas planifrons . Elephas falconeri I Maltës dhe Sicilisë ishte vetëm 1 m (3 ft) dhe ndoshta kishte evoluar nga elefanti i drejtpërdrejtë . Në Qipro ekzistuan edhe pasardhës të tjerë të elefantit të drejtpërdrejtë. Elefantët  xhuxhë me prejardhje të pasigurtë jetonin në Kretë , Cikladë dhe Dodekanezë, ndërsa mamuthët xhuxhë njiheshin se kishin jetuar në Sardenjë .   Mamuthi kolumbian kolonizuan Islandën dhe evoluan . Kjo specie arriti një lartësi prej 1.2-1.8 m (4-6 ft) dhe peshonte 200-2.000 kg (440-4.410 lb). Një popullsi me mamuth të vegjël  mbijetoi në ishullin Wrangel , tani 140 km (87 mi) në veri të bregdetit të Siberisë, sapo 4,000 vjet më parë.  Pas zbulimit të tyre në vitin 1993, ato konsideroheshin si mamuthë xhuxhë.  Ky klasifikim është rivlerësuar dhe që nga Konferenca e dytë Ndërkombëtare e Mamuthit në vitin 1999, këto kafshë nuk konsiderohen më si "mamuth xhuxh" të vërtetë.

Anatomia dhe morfologjiaRedakto

 
Skeleti i elefantit bush afrikan

Elefantët janë kafshët tokësore më të mëdha që jetojnë. Elefantët  bushit afrikan janë speciet më të mëdha, me meshkuj që zakonisht janë 3,20 m (10,50 ft) gjatë në shpatull dhe 6,000 kg (13,200 lb) ndërsa femrat qëndrojnë 2,60 m lart në shpatull me një masë trupore prej 3,000 kg 6,600 lb). Elefantët meshkuj janë zakonisht rreth 2.75 m në shpatull dhe 4.000 kg ndërsa femrat janë 2.40 m gjatë shpatullës dhe 2.700 kg (6.000 lb). Elefantët e pyjeve afrikanë janë speciet më të vogla, zakonisht janë rreth 2.20 m (7.22 ft) gjatë në shpatull dhe 2.000 kg (4.400 lb). Elefantët meshkuj afrikanë zakonisht janë 23% më lart se femrat, ndërsa elefantët aziatikë meshkuj janë vetëm rreth 15% më lart se femrat.  Skeleti i elefantit përbëhet nga 326-351 kocka[1]. Elefantët afrikanë kanë 21 palë brinjë, ndërsa elefantët aziatikë kanë 19 ose 20 çifte.  

Kafka e një elefanti është mjaft elastike për të përballuar forcat e krijuara nga goditjet me cataj dhe goditjeve kokë-kokë. Pjesa e pasme e kafkës është e rrafshuar dhe e shtrirë, duke krijuar harqe që mbrojnë trurin në çdo drejtim. Kafka përmban sinsuse që zvogëlojnë peshën e kafkës duke ruajtur fuqinë e përgjithshme. Këto kavitete japin brenda kafkës një pamje me majë të ngjashme. Kraniumi është veçanërisht i madh dhe siguron hapësirë ​​të mjaftueshme për lidhjen e muskujve për të mbështetur tërë kokën. Nofulla e ulët është e fortë dhe e rëndë.  Për shkak të madhësisë së kokës, qafa është relativisht e shkurtër për të siguruar mbështetje më të mirë.  Mungesa e një aparati lacrimal , syri mbështetet në gjëndrën harderian për ta mbajtur atë të lagur. Një membranë e qëndrueshme që mbron globin e syve. Fusha e shikimit të kafshës kompromentohet nga vendndodhja dhe lëvizshmëria e kufizuar e syve.  Elefantët konsiderohen dikromat  dhe ata mund të shohin mirë në dritë të zbehtë, por jo në dritë të ndritshme. Temperatura kryesore e trupit është mesatarisht 35.9 ° C (96.6 ° F), e ngjashme me atë të një njeriu. Ashtu si të gjithë gjitarët, një elefant mund të ngrejë ose të ulë temperaturën e tij disa gradë nga mesatarja në përgjigje të kushteve ekstreme të mjedisit.  

VeshëtRedakto

 
Elefanti bush afrikan me veshë të përhapur në një kërcënim ose pozitë të vëmendshëm; vini re enët e dukshme të gjakut

Veshët e elefantit kanë baza të trasha me këshilla të holla. Krahët e veshit, ose këmba , përmbajnë enë të shumta të gjakut të quajtur kapilarë . Gjaku i ngrohtë derdhet në kapilarë, duke ndihmuar në lirimin e nxehtësisë së tepërt të trupit në mjedis. Kjo ndodh kur pinae janë ende, dhe kafsha mund të rrisë efektin duke i ftohur ato. Sipërfaqet e veshëve më të mëdha përmbajnë më shumë kapilarë, dhe më shumë nxehtësi mund të lirohen. Nga të gjithë elefantët, elefantët e bushit afrikan jetojnë në klimat më të nxehta dhe kanë flapat më të mëdha të veshëve.  Elefantët janë të aftë të dëgjojnë në frekuenca të ulëta dhe janë më të ndjeshëm në 1 kHz .  

TheçkaRedakto

 
Elefant bush afrikan duke spërkatur ujë në trupin e saj

Theçka ose proboshis , është një bashkim i hundës dhe buzës së sipërme, edhe pse në jetën e hershme të fetusit , buzët e sipërme dhe theçka janë të ndara. Theçka është zgjatur dhe u specializua për t'u bërë shtojca më e rëndësishme dhe e gjithanshme e elefantit. Ai përmban deri në 150,000 fishekë të veçantë të muskujve , pa kocka dhe pak yndyrë. Këto muskuj të çiftëzuar përbëhen nga dy lloje kryesore: sipërfaqësore (sipërfaqësore) dhe të brendshme. Muskujt e theçkës lidhen me një hapje kockore në kafkë. Septum hundës përbëhet nga njësi të vogla të muskujve që shtrihen horizontalisht midis vrimave. Kërcelli ndan hundën në bazë. Si hidrostat muskulore , trungu lëviz me anë të kontraktimeve të koordinuara të muskujve. Muskujt punojnë si me dhe kundër njëri-tjetrit. Një nervore unike e kërthizës - e formuar nga nervat maksilare dhe të fytyrës - shkon përgjatë të dy anëve të trungut.

 
Elefanti bush afrikan me theçkën e tij të ngritur, një sjellje e adoptuar shpesh kur trumpeton

Theçka e elefantit kanë funksione të shumta, duke përfshirë frymëmarrjen, olfim , prekjen, kapjen dhe prodhimin e shëndoshë.  Ndjenja e aromës së kafshës mund të jetë katër herë më e ndjeshme si ajo e një qeni . Aftësia e theçkës për të bërë lëvizje të fuqishme dhe të mbështjelljes lejon që ajo të mbledhë ushqim, të luftojë me elefantët e tjerë,  dhe të ngrejë deri në 350 kg (770 lb).  Mund të përdoret për detyra delikate, të tilla si pastrimi i syrit dhe kontrollimi i një grykë.  Me theçkën e tij, një elefant mund të arrijë sendet në lartësi deri në 7 m (23 ft) dhe të gërmoj për ujë nën baltë ose rërë.  Individët mund të tregojnë preferencë anësore kur kapen me theçkën e tyre.Elefantët mund të thithin ujë për të pirë dhe për të larë në trupat e tyre.  Një elefant aziatik i rritur është i aftë të mbajë 8,5 litra ujë në stomakun e tij. Ata gjithashtu do të hedhin pluhur ose bari në vetvete.  Kur futet nën uji, elefanti përdor theçkën e tij si një periskop . 

 
Elefant aziatik duke pirë ujë të pijshëm me theçkën e tij

Elefanti afrikane ka dy zgjatime të gishtave në majë të theçkës që e lejojnë atë të kuptojë dhe të sjellë ushqim në gojën e tij. Elefanti aziatik ka vetëm një dhe mbështetet më shumë në mbështjelljen e një sendi ushqimor dhe shtrydhjen e saj në gojën e tij. Elefantët aziatikë kanë më shumë koordinim të muskujve dhe mund të kryejnë detyra më komplekse.  Humbja e theçkës do të ishte e dëmshme për mbijetesën e elefantit,  megjithëse në raste të rralla, individët kanë mbijetuar me ato të shkurtuara. Një elefant është vërejtur të kullosë duke u gjunjëzuar në këmbët e para, duke ngritur këmbët e pasme dhe duke marrë në bari me buzët e saj. 

DhëmbëtRedakto

 
Dhëmbët e shfaqur tek një elefant bush të vdekur të mitur

Elefantët zakonisht kanë 26 dhëmbë: siskat , të njohura si kallzat , 12 premolarë qumeshtorë dhe 12 molarë . Ndryshe nga shumica e gjitarëve, të cilët rriten dhëmbët e foshnjave dhe pastaj i zëvendësojnë ato me një grup të vetëm të përhershëm të dhëmbëve të rritur, elefantët janë polifonodone që kanë cikle të rotacionit të dhëmbëve gjatë gjithë jetës së tyre. Dhëmbët e përtypës janë zëvendësuar gjashtë herë në jetën e një elefanti tipik. Dhëmbët nuk zëvendësohen me të reja që dalin nga nofullat vertikalisht si në shumicën e gjitarëve. Në vend të kësaj, dhëmbët e rinj rriten në pjesën e pasme të gojës dhe lëvizin përpara për të nxitur ato të vjetra. Dhëmbët e parë të mishit në secilën anë të nofullës bie kur elefanti është dy deri në tre vjeç. Grupi i dytë i dhëmbëve që përtypet bie në katër deri në gjashtë vjeç. Grupi i tretë bie në moshën 9-15 vjeç, dhe vendos katër zgjat deri 18-28 vjeç. Grupi i pestë i dhëmbëve bie në fillim të ’40-ve. E gjashta (dhe zakonisht e fundit) është në pjesën tjetër të jetës së tij.  

ÇatajtRedakto

 
Elefanti aziatik, duke përdorur çatajt e saj për të zhveshur pemën.

Çatajt e një elefanti janë modifikuar në anët e nofullës së sipërme. Ata zëvendësojnë dhëmbët e qumështit  në moshën 6-12 muajsh dhe rriten vazhdimisht në rreth 17 cm në vit. Një çatall i zhvilluar rishtazi ka një kapak të butë të smaltit që mbaron përfundimisht. Dentine është i njohur si fildishi dhe e saj seksion kryq përbëhet prej modeleve t, i njohur si "kthesë motor", të cilat krijojnë zonat si diamant. Si një pjesë e indit të gjallë, një kallam është relativisht i butë; ajo është aq e vështirë sa kalciti mineral . Pjesa më e madhe e çatallit mund të shihet jashtë; pjesa tjetër është në një fole në kafkë. Të paktën një e treta e çatallit përmban pulpë dhe disa kanë nerva që shtrihen në majë. Kështu do të ishte e vështirë për ta hequr atë pa dëmtuar kafshën. Kur hiqet, fildishi fillon të thahet dhe plas nëse nuk mbahen të freskët dhe me lagështi. Çatallët shërbejnë për qëllime të shumëfishta. Ato përdoren për gërmime për ujë, kripë dhe rrënjë; nxjerrja e drurëve ose shënimi i pemëve; dhe për të lëvizur pemët dhe degët kur pastron një rrugë. Kur luftojnë, ata përdoren për të sulmuar dhe mbrojtur, dhe për të mbrojtur kafkën.

Për elefantët afrikanë, çatajt janë të pranishme në të dy meshkujt dhe femrat, dhe janë rreth të njëjtën gjatësi në të dy gjinitë, duke arritur deri në 3 m (10 ft),  por ato të meshkujve kanë tendencë të jenë më të trasha.  Në kohët e mëparshme, çatajt e elefantit që peshonin më shumë se 200 kilogramë (më shumë se 90 kg) nuk ishin të pazakonta, megjithëse sot është e rrallë të shohësh mbi 45 kilogramë. 

Në llojin aziatike, vetëm meshkujt kanë çataj të mëdhenj. Femrat aziatike kanë çataj shumë të vegjlël, ose aspak. Meshkuj aziatikë mund të kenë çataj për aq sa afrikanët, por zakonisht janë më të zbehta dhe më të lehta; më e madhe e regjistruar ishte 3.02 m (10 ft) e gjatë dhe peshonte 39 kg (86 lb). Gjuetia për fildishin elefantët në Afrikë  dhe Azi  ka çuar në përzgjedhjen natyrale për çataj më të shkurtra.

LëkuraRedakto

 
Një elefant aziatik pas pllaquritjes; balta mund të veprojë si një krem dielli
 
Një elefant pyjor afrikan që mbulon lëkurën e tij me baltë

Lëkura e një elefanti është përgjithësisht shumë e trash, me shpatulla të trasha prej 2.5 cm dhe pjesët e kokës. Lëkura rreth gojës, anusit dhe brenda veshit është dukshëm më e hollë. Elefantët zakonisht kanë lëkurë gri, por elefantët afrikanë duken ngjyrë kafe ose të kuqërremtë, pasi janë zhytur në baltë me ngjyrë. Elefantët aziatikë kanë disa pika të depigmentimit, veçanërisht në ballë dhe veshë dhe zonat përreth tyre. Viçat kanë flokë kafe ose të kuqe, veçanërisht në kokë dhe mbrapa. Teksa elefantët piqen, flokët e tyre errësohen dhe bëhen më të paktë, por përqendrimet e dendura të flokëve  mbeten në fund të bishtit, si dhe në mjekër, organet gjenitale dhe zonat rreth syve dhe hapjeve të veshëve. Normalisht lëkura e një elefanti aziatike është e mbuluar me më shumë flokë sesa homologu i tij afrikan.

Një elefant përdor baltën si një ilaç, duke mbrojtur lëkurën e tij nga drita ultravjollcë . Edhe pse e vështirë, lëkura e një elefanti është shumë e ndjeshme. Pa banjo me baltë të rregullt për ta mbrojtur atë nga djegia, kafshimet e insekteve dhe humbja e lagështisë, lëkura e një elefanti vuan nga dëmtimet serioze. Pas larjes, elefanti zakonisht do të përdorë theçkën e tij për të hedhur pluhurin mbi trupin e tij dhe kjo bëhet në një kore mbrojtëse. Elefantët kanë vështirësi në lirimin e nxehtësisë përmes lëkurës për shkak të raportit të tyre të ulët sipërfaqësor-zona-vëllim , që është shumë herë më i vogël se ai i një njeriu

Këmbët dhe sjelljaRedakto

 
Një elefant aziatik që ecën

Për të mbështetur peshën e kafshës, gjymtyrët e elefantit janë pozicionuar më shumë vertikalisht nën trupin se në shumicën e gjitarëve të tjerë. Kockat e gjata të gjymtyrëve kanë kocka kërpudhore në vend të kaviteteve të mesit . Kjo forcon kockat . Të dyja gjymtyrët e përparme dhe të pasme mund të mbështesin peshën e një elefanti, edhe pse 60% përballohet nga përpara.  Meqenëse kockat e gjymtyrëve janë vendosur në krye të njëri-tjetrit dhe nën trup, një elefant mund të qëndrojë i qetë për periudha të gjata kohore pa përdorur shumë energji. Elefantët janë të paaftë për të rrotulluar këmbët e tyre të para, pasi ulna dhe rrezja janë të fiksuara në pronacion; "pëllëmbë" e manusit përballet prapa.Këmbët rrethore të një elefanti kanë inde të buta nën manus , të cilat shpërndajnë peshën e kafshës. 

Elefantët mund të lëvizin si përpara dhe prapa, por nuk mund të hidhen ose kërcejnë . Ata përdorin vetëm dy kalime kur lëvizin në tokë: shëtitje dhe një ecje më të shpejtë të ngjashme me drejtimin.  Këmbët veprojnë si pendula, me hips dhe supet që ngrihen dhe bien ndërsa këmbët mbillen në tokë.  Elefantët që lëvizin me shpejtësi lëvizin me këmbët e tyre të përparme, por 'ecin' me këmbët e pasme dhe mund të arrijnë një shpejtësi maksimale prej 25 km / h (16 mph). Elefantët janë notarë të aftë. Ata janë regjistruar duke notuar deri në gjashtë orë pa prekur pjesën e poshtme dhe kanë udhëtuar deri në 48 km në një shtrirje dhe me shpejtësi deri në 2.1 km / h.

Organet e brendshme dhe ato seksualeRedakto

 
Zemra e elefantit afrikan në një kavanoz

Truri i një elefanti peshon 4.5-5.5 kg (10-12 lb) krahasuar me 1.6 kg (4 lb) për një tru njerëzor. Ndërsa truri elefant është më i madh në përgjithësi, është proporcionalisht më i vogël. Në lindje, truri i një elefanti  peshon 30-40% të peshës së rritur.Truri dhe truri i vogël janë zhvilluar mire.

Zemra e një elefanti peshon 12-21 kg (26-46 lb). Ka një kulm të dyfishtë , një tipar i pazakontë midis gjitarëve.  Përveç kësaj, ventricles ndahen në afërsi të lartë të zemrës, këtë tipar ata e ndajnë me sirenians. Kur qëndron, zemra e elefantit  rreh 30 herë në minutë. Ndryshe nga shumë kafshë të tjera, shkalla e zemrës rritet me 8-10 rrahje në minutë kur elefanti është shtrirë. Enët e gjakut në shumicën e trupit janë të gjera dhe të trasha dhe mund të përballojnë presione të larta të gjakut.  Mushkëritë janë bashkangjitur në diafragmë , dhe frymëmarrja mbështetet kryesisht në diafragmë, në vend të zgjerimit të ribashkimit. Ind lidhës ekziston në vend të zgavrës pleurale . Kjo mund të lejojë që kafsha të përballet me ndryshimet në presion kur trupi i tij është nën ujë dhe theçka i tij po qëndron në sipërfaqe për ajër,  megjithëse ky shpjegim është vënë në pikëpyetje.  Një tjetër funksion i mundshëm për këtë përshtatje është se ajo ndihmon kafshën të thith ujë përmes theçkës.  Elefantët thithin kryesisht përmes theçkës, edhe pse ajri kalojnë nëpër gojë. Ata kanë një sistem fermentimi hindgut , dhe zorrët e tyre të mëdha dhe të vogla së bashku arrijnë 35 metra (115 ft) në gjatësi.

Testikujt e elefantit mashkull janë të vendosura brenda në afërsi të veshkave. Penisi i elefantit mund të arrijë një gjatësi prej 100 cm (39 in) dhe një diametër prej 16 cm (6 in) në bazë . Femra ka një klitoris mirë të zhvilluar deri në 40 cm (16 in). Vulvana ndodhet në mes të këmbëve të prapme në vend të bishtit, si në shumicën e gjitarëve. Përcaktimi i statusit të shtatzënisë mund të jetë i vështirë për shkak të zgavrës së madhe të barkut të kafshës . Gjymtyrët e gjirit të femrës zënë hapësirën midis këmbëve të përparme.  Elefantët kanë një organ unik,gjëndër e përkohshme , e vendosur në të dy anët e kokës. Ky organ shoqërohet me sjellje seksuale, dhe meshkujt nxjerrin një lëng prej saj kur janë në musth .  Femrat janë vërejtur gjithashtu me sekrecionet nga gjëndrat e përkohshme.

Sjellja dhe historia e jetësRedakto

Ekologjia dhe aktivitetetRedakto

Një elefant aziatik që ushqehet me bar
 
Një elefant afrikan duke përdorur theçkën e tij  për ushqim
 
Elefanti duke u kruar në një pemë për të hequr qafe parazitët

Elefantët  bush afrikan mund të gjenden në habitate të ndryshme si savana të thata , shkretëtira , këneta dhe brigjet e liqenit, dhe në lartësi nga niveli i detit deri në zonat malore mbi vijën e dëborës . Elefantët pyjorë kryesisht jetojnë në pyje ekuatoriale, por do të hyjnë në pyjet e galerisë dhe ecotones mes pyjeve dhe savaneve . Elefantët aziatikë preferojnë zona me një përzierje të kullosave, bimëve të ulëta drusore dhe pemëve, kryesisht që jetojnë në pyjet e thata me gjemba në jug të Indisë dhe Sri Lanka dhe pyje me gjelbërim të përjetshëm në Malaia . Elefantët janë barngrënës dhe do të hanë gjethe, rrush, fruta, bar dhe rrënjë.  Ata janë të lindur me zorrët sterile dhe kërkojnë bakteret e marra nga feces e nënës së tyre për të tretet vegjetacioni . Ata mund të konsumojnë deri në 150 kg ushqim dhe 40 L  në ditë. Elefantët kanë tendencë të qëndrojnë pranë burimeve të ujit. Periudhat kryesore të ushqyerit zhvillohen në mëngjes, pasdite dhe natë. Në mesditë, elefantët mbështeten nën pemë dhe mund të qetësohen ndërsa qëndrojnë. Fjetja ndodh gjatë natës ndërsa kafsha shtrihen. Elefantët mesatarisht flenë 3-4 orë në ditë. Të dy meshkujt dhe grupet e familjes zakonisht lëvizin 10-20 km (6-12 mi) në ditë, por distanca deri në 90-180 km (56-112 mi) janë regjistruar në rajonin Etosha të Namibisë.  Elefantët shkojnë në migrim sezonal në kërkim të ushqimit, ujit, mineraleve dhe bashkëshortëve. Në Parkun Kombëtar të Chobe , Botswana, kopetë të udhëtojnë 325 km (202 mi) për të vizituar lumin kur gropat lokale të thahen.

Për shkak të madhësisë së tyre të madhe, elefantët kanë një ndikim të madh në mjediset e tyre dhe konsiderohen si specie kryesore . Zakonet e tyre për çrrënjosjen e pemëve dhe të shtresës së pemës mund ta transformojnë savanën në kullota; kur ata gërmojnë për ujë gjatë thatësirës, ​​ata krijojnë ujëra që mund të përdoren nga kafshët e tjera. Ata mund të zmadhojnë ujërat kur lahen dhe derdhen në to. Në malin Elgon , elefantët gërmojnë shpella që përdoren nga thundrakët , hirakes,lakuriqët e natës, zogjt dhe insekte.  Elefantët janë shpërndarës të rëndësishëm të farave . Farat zakonisht shpërndahen në sasi të mëdha në distanca të mëdha. Në pyjet aziatike, farat e mëdha kërkojnë herbivorë gjigantë si elefantët dhe rinocerontët për transport dhe shpërndarje. Për shkak se shumica e elefantëve ushqimi i tretur është e padëmtuara, plehrat e tyre mund të sigurojnë ushqim për kafshët e tjera, si isekte dhe majmunët . Elefantët mund të kenë një ndikim negativ në ekosistemet. Në Parkun Kombëtar të Murchison Fallsnë Ugandë, mbipopullimi i elefantëve ka kërcënuar disa lloje zogjsh të vegjël që varen nga pyjet. Pesha e tyre mund të kompaktojë tokën, e cila shkakton që shiu të rrjedhë , duke çuar në erozion .

 
Elefant pyjesh në habitatin. Konsiderohet të jetë një shpërndarës i rëndësishëm i farave.

Elefantët zakonisht bashkëjetojnë në mënyrë paqësore me barngrënës të tjerë, të cilët zakonisht do të qëndrojnë jashtë rrugës së tyre. Janë regjistruar disa ndërveprime agresive midis elefantëve dhe rinocerontëve. Në Parkun Kombëtar të Aberdare , Kenia, një rinoceront sulmoi një viç elefant dhe u vra nga elefantët e tjerë në grup. Në Rezervatin e Hluhluwe-Umfolozi Game , Afrika e Jugut , futja e elefantëve të rinj jetimë shkoi në një zbavitje vrasëse që mori jetën e 36 rinocerontëve gjatë viteve 1990, por përfundoi me futjen e meshkujve të moshuar.  Madhësia e elefantëve të rritur i bën ata pothuajse të pacenueshëm ndaj grabitqarëve, edhe pse ka raporte të rralla të elefantëve të rritur që bien pre e tigrave. Kafshët mund të vriten nga luanët , hienat dhe qentë e egër në Afrikë dhe tigrat në Azi.  Luanët e Savutit , Botsvana, janë përshtatur për të gjuajtur elefantët e mitur gjatë sezonit të thatë dhe një tufë prej 30 luanëve është regjistruar duke vrarë individë të mitur midis moshës katër dhe njëmbëdhjetë vjet. Elefantët duket se bëjnë dallimin mes grindjeve të grabitqarëve më të mëdhenj, si tigrat dhe grabitqarët më të vegjël si leopardët (të cilat nuk janë regjistruar si viça vrasës); ata reagojnë ndaj leopardëve më pak frikë dhe më agresive. Elefantët kanë tendencë të kenë një numër të lartë parazitesh, sidomos nematodash , krahasuar me barngrënësit e tjerë.  

Organizmat shoqëroreRedakto

 
Një familje e elefantëve afrikanë: vini re pozitën e mbrojtes të viçave në mes të grupit
 
Një familje elefantësh duke bërë banjo, një sjellje e cila përforcon lidhjen sociale

Elefantët femra kalojnë gjithë jetën e tyre në grupe të shtrënguara familjare  , disa prej të cilave përbëhen nga më shumë se dhjetë anëtarë, duke përfshirë tre çifte të nënave me pasardhës dhe udhëhiqen nga matriarku që shpesh është femra më e madhe. Ajo mbetet udhëheqëse e grupit deri në vdekje ose nëse ajo nuk ka më energji për rolin; një studim mbi elefantët e kopshtit zoologjik tregoi se kur kryetarja vdiq, nivelet e kortikosteronit fekal ('hormoni i stresit') u rritën në mënyrë dramatike në elefantët e mbijetuar.  Kur puna e saj mbaron, vajza më e madhe kryetares merr vendin e saj; kjo ndodh edhe nëse motra e saj është e pranishme. Kryetaret më të mëdha tentojnë të jenë vendimmarrës më efektivë.

Rrethi shoqëror i elefantit femër nuk përfundon domosdoshmërisht me njësinë e vogël familjare. Në rastin e elefantëve në Parkun Kombëtar Amboseli , Kenia, jeta e një femre përfshin ndërveprimin me familjet, klanet dhe nënpopullimet e tjera. Familjet mund të lidhen dhe lidhen me njëri-tjetrin, duke formuar ato që njihen si grupe lidhjesh. Këto zakonisht bëhen nga dy grupe familjare të cilat mund të jenë të lidhura ngushtë për shkak se më parë ishin pjesë e të njëjtit grup familjar që u nda pasi u bë shumë i madh për burimet në dispozicion. Gjatë sezonit të thatë, familjet e elefantëve mund të grumbullohen sëbashku dhe të formojnë një nivel tjetër të organizimit shoqëror të njohur si klani. Grupet brenda këtyre klaneve nuk formojnë lidhje të forta, por ata mbrojnë sezonin e  ndaj klaneve të tjera. Ka zakonisht nëntë grupe në një klan. Popullsia e elefantit Amboseli ndahet më tej në nënpopulimet "qendrore" dhe "periferike".

Disa popullata elefante në Indi dhe Sri Lanka kanë gruop të ngjashme themelore shoqërore. Duket se ka njësi familjare kohezive dhe grumbullime të lira. Ata janë vërejtur të kenë "njësi pleqsh" dhe "njësi të kujdesit për të mitur". Në jug të Indisë, popullsia elefante mund të përmbajë grupe familjare, grupe lidhjesh dhe ndoshta klane. Grupet e familjes kanë tendencë të jenë të vogla, të përbërë nga një ose dy femra të rritur dhe pasardhësit e tyre. Një grup që përmban më shumë se dy femra të rritur, plus pasardhës, njihet si një "familje e përbashkët". Popujt e elefantit Malai kanë edhe njësi më të vogla familjare dhe nuk kanë ndonjë organizatë shoqërore më të lartë se një grup familjar ose bërthamash. Grupet e elefantëve të pyjeve afrikane zakonisht përbëhen nga një femër e rritur me një deri tre pasardhës. Këto grupe duken të ndërveprojnë me njëri-tjetrin, sidomos në pastrimin e pyjeve.

 
Mashkull i vetmuar: Elefantët meshkuj të rritur shpenzojnë shumicën e kohës së tyre vetëm ose në grupe me një gjini

Jeta shoqërore e meshkujve të rritur është shumë e ndryshme. Teksa maturohet, një mashkull shpenzon më shumë kohë në skaj të grupit të tij dhe shoqërohet me meshkuj ose me familje të tjera. Në Amboseli, meshkujt e rinj shpenzojnë më shumë se 80% të kohës së tyre nga familjet e tyre kur janë 14-15 vjeç. Kur meshkujt largohen përgjithmonë, ata ose jetojnë vetëm ose me meshkuj të tjerë. E para është tipike e meshujve në pyje të dendura. Meshkujt aziatikë zakonisht janë të vetmuar, por herë pas here formojnë grupe prej dy ose më shumë individësh; më i madhi përbëhej nga shtatë meshkuj. Grupet më të mëdha të meshkujve të përbërë nga mbi 10 anëtarë ndodhin vetëm në mesin e elefantëve bush afrikan, më i madhi prej të cilëve numëronte deri në 144 individë. Këto elefantë mund të jenë shumë të shoqërueshëm kur nuk konkurrojnë për dominimin ose bashkëshortët, dhe do të formojnë marrëdhënie afatgjata. Ekziston një hierarki e dominimit midis meshkujve, pavarësisht nëse ato shkojnë në mënyrë shoqërore ose solitare. Dominimi varet nga mosha, madhësia dhe gjendja seksuale dhe kur në grupe, meshkujt ndjekin mashkullin dominues. Meshkujt e rinj mund të kërkojnë shoqërinë dhe udhëheqjen e meshkujve më të vjetër dhe me përvojë,  prezenca e së cilës duket se kontrollon agresionin e tyre dhe i pengon ata të shfaqin sjellje "devijante". Meshkujt dhe femrat e rritur bashkohen për riprodhim.Mashkulli shoqërojnë me grupet e familjes nëse një femër e huaj është e pranishme.  

 
Elefantët meshkuj duke u ndeshur

Sjellje seksualeRedakto

MusthRedakto

 
Mashkull në musth

Meshkujt e rritur hyjnë në një shtim të testosteronit në rritje të njohur si musth . Në një popullatë në jug të Indisë, meshkujt hyjnë për herë të parë në moshën 15 vjeçare, por nuk janë shumë intensive derisa ata janë më të vjetër se 25. Në Amboseli, demat nën moshën 24 vjeçare nuk shkojnë në musth, ndërsa gjysma e atyre të moshës 25-35 dhe të gjithë ata mbi 35 janë.Meshkijt e vegjël duket se hyjnë në muste gjatë sezonit të thatë (janar-maj), ndërsa demat më të mëdhenj e kalojnë atë gjatë sezonit të lagësht (qershor-dhjetor). Karakteristika kryesore e një muaji të demit është një lëng i sekretuar nga gjëndra e përkohshme që shkon poshtë anës së fytyrës së tij. Ai mund të urinojë me penisin e tij ende në këllëfin e tij, e cila shkakton urinën të llak në këmbët e pasme. Sjelljet që lidhen me musth përfshijnë ecje me kokën e mbajtur lart dhe lëkundje, gërvishtje në tokë me çataj, duke shënuar. Kjo mund të zgjasë nga një ditë deri në katër muaj. 

Meshkujt bëhen jashtëzakonisht agresiv gjatë musthit. Madhësia është faktori përcaktues në takimet agoniste kur individët kanë të njëjtin kusht.  Një mashkull mund të tregojë shenja agrisiviteti, kur ai ndeshet me një mashkull. Ata me gradë të barabartë kanë tendencë për të shmangur njëri-tjetrin. Takimet agonistike zakonisht përbëhen nga shfaqjet e kërcënimeve. Luftrat serioze janë të rralla.

Elefantët janë mbarështues poligjenë ,  dhe copulimet janë më të shpeshta gjatë kulmit të sezonit të lagësht.  Një femër në estrus lëshon sinjale kimike ( pheromone ) në urinën e saj dhe sekrecione vaginale për të sinjalizuar gatishmërinë e saj për t'u shumuar. Një dem do të ndjekë  bashkëshorten e mundshëm dhe do të vlerësojë gjendjen e saj me përgjigjen e shpejtë , e cila kërkon që burri të mbledhë një mostër kimike me theçkën e tij dhe ta sjellë atë në organin vomeronasal . Cikli i jashtëm i një femre zgjat 14-16 javë me një fazë folikulare 4-6 javore dhe një fazë luteale 8 deri në 10 javë. Ndërsa shumica e gjitarëve kanë një rritje të hormonit luteinizing gjatë fazës folikulare, elefantët kanë dy. E para (ose anovulatory) surge, mund të sinjalizojë për meshkujt se femra është në estrus duke ndryshuar parfumin e saj, por ovulacioni nuk ndodh deri në valën e dytë (ose ovuluese).  Shkalla e fertilitetit tek femrat ulet rreth 45-50 vjeç. 

 
Mashkulli me një anëtar të një grupit femër

Demat angazhohen në një sjellje të njohur , ku ata ndjekin femrat  dhe i mbrojnë ato nga meshkujt e tjerë.  Pjesa më e madhe e ruajtjes së bashkëshortëve bëhet nga meshkujt dhe femrat në mënyrë aktive kërkojnë të ruhen nga ata, veçanërisht ato më të vjetra. Kështu, këto dema kanë më shumë sukses riprodhues.  Musthi duket se i sinjalizon femrave gjendjen e mashkullit, pasi meshkujt e dobët ose të plagosur nuk kanë musths normale. Për femrat e reja, qasja e një demi të vjetër mund të jetë frikësues, kështu që të afërmit e saj qëndrojnë aty pranë për të siguruar mbështetje dhe siguri.  Gjatë bashkimit, meshkujt e vendosin theçkën e tyre mbi pjesën e prapme të femrës.  Penisi është shumë i lëvizshëm, duke qenë në gjendje të lëvizë në mënyrë të pavarur nga legeni.  Para se të rritet, ai kthen përpara dhe lart. Copulation zgjat rreth 45 sekonda dhe nuk përfshin pushim pelvik ose pushim ejaculatory.  Sperma e elefantit duhet të notojë afër 2 m (6.6 ft) për të arritur vezën. Për krahasim, spermatozoidi njerëzor duhet të notojë rreth 76.2 mm (3.00 in). 

Sjellja homoseksuale është e shpeshtë në të dyja gjinitë. Ashtu si në ndërveprimet heteroseksuale, kjo përfshin ngritjen. Elefantët meshkuj ndonjëherë stimulojnë njëri-tjetrin duke luajtur lojëra dhe "kampionate" mund të formohen midis demave të vjetër dhe meshkujve të rinj. Sjelljet e të njëjtit seks janë dokumentuar vetëm në robëri, ku ata njihen të masturbojnë njëri-tjetrin me theçkën e tyre.

 Lindja dhe zhvillimiRedakto

 
Një nënë e elefantit pyjor që lahet me viçin e saj

Qëndrimi me nënën tek elefantët zakonisht zgjat rreth dy vjet me intervale të lindjes që zgjasin zakonisht katër deri në pesë vjet. Lindjet kanë tendencë të ndodhin gjatë sezonit të lagësht.  Viçat lindin 85 cm të gjatë dhe peshojnë rreth 120 kg (260 lb). Zakonisht, lind vetëm një i ri, por binjakët ndodhin ndonjëherë. Shtatzënia relativisht e gjatë mbahet nga pesë luteum corpus (në krahasim me një në shumicën e gjitarëve) dhe i jep fetusit më shumë kohë për të zhvilluar, veçanërisht trurin dhe theçkës.  Si i tillë, elefantët e porsalindur janë para kohe dhe shpejt qëndrojnë dhe ecin për të ndjekur nënën e tyre dhe tufën e familjes.  Një viç i ri zakonisht është qendra e vëmendjes për anëtarët e tufës. Të rriturit dhe shumica e të rinjve të tjerë do të mblidhen rreth të porsalindurve, duke e prekur dhe duke e përkëdhelur me theçkën e tyre. Për ditët e para, nëna është e patolerueshme nga anëtarët e tjerë të tufës pranë të rinjve të saj. Alloparenting - ku një viç kujdeset për dikë tjetër se nëna e tij - ndodh në disa grupe familjare. Allomotrat zakonisht janë dy deri në dymbëdhjetë vjeç.  Kur një grabitqar është afër, grupi i familjes mblidhet së bashku me viçat në qendër. 

Për ditët e para, i porsalinduri është i pasigurt në këmbët e tij dhe ka nevojë për mbështetjen e nënës së saj. Ai mbështetet në prekje, erë dhe dëgjim, pasi shikimi i tij është i dobët. Ai ka pak kontroll të saktë mbi theçkës së tij. Gjatë javës së dytë të jetës, viçi mund të ecë më fort dhe të ketë më shumë kontroll mbi theçkën e tij. Pas muajit të parë, një viç mund të marrë, të mbajë dhe të vendosë sende në gojën e tij, por nuk mund të thith ujë përmes trungut dhe duhet të pijë direkt përmes gojës. Ende varet nga nëna e saj dhe vazhdon të qëndrojë pranë saj. 

Për tre muajt e parë, një viç mbështetet tërësisht në qumështin e nënës së tij për të ushqyerit, pas së cilës fillon të përgatitet për bimësi dhe mund të përdorë theçkën e tij për të mbledhur ujë. Në të njëjtën kohë, ndodhin përmirësime në koordinimin e buzëve dhe këmbëve. Viçat vazhdojnë të pinë me të njëjtin ritëm si më parë deri në muajin e tyre të gjashtë, pas të cilit ata bëhen më të pavarur kur ushqehen. Me nëntë muaj, koordinimi i gojës, theçkës dhe këmbës është i përsosur. Pas një viti, aftësitë e një viçi për të ecur, pirë dhe ushqyer vetë janë plotësisht të zhvilluara. Ajo ende ka nevojë për nënën e saj për të ushqyerit dhe mbrojtjen nga grabitqarët për të paktën një vit tjetër. Periudhat e gjirit kanë tendencë të zgjasin 2-4 min / orë për një viç më të ri se një vit dhe vazhdon të thith derisa të arrijë tre vjet ose më shumë. 

Sjellja e viçit ndryshon midis gjinive; femrat drejtojnë ose ndjekin njëra-tjetrën ndërsa meshkujt luajnë. Të parët janë seksualisht të pjekur në moshën nëntëvjeçare , ndërsa këto të fundit bëhen të pjekur rreth 14-15 vjet.Në moshën e rritur fillon rreth 18 vjeç në të dy gjinitë. Elefantët kanë jetëgjatësi të gjatë, duke arritur moshën 60-70 vjeç.  Lin Wang , një elefant aziatik, jetonte për 86 vjet. 

KomunikimRedakto

 
Elefantët aziatikë përshëndesin njëri-tjetrin duke bashkuar theçkën e tyre

Prekja është një formë e rëndësishme e komunikimit midis elefantëve. Individët e përshëndesin njëri-tjetrin duke i shtrydhur ose duke i mbështjellë theçkat e tyre; kjo e fundit ndodh edhe gjatë konkurrencës së butë. Elefantët e moshuar përdorin theçkat dhe goditjet për të disiplinuar të rinjtë. Individët e çdo moshe dhe gjinie do të prekin gojën e njëri-tjetrit, gjëndrat e përkohshme dhe organet gjenitale, veçanërisht gjatë takimeve ose kur janë të ngazëllyer. Kjo i lejon individët të marrin indikacione kimike. Prekja është veçanërisht e rëndësishme për komunikimin nënë-viç. Kur lëviz, nënat elefant do t'i prekin viçat e tyre me theçkat e tyre ose këmbët kur krah për krah ose me bishtin e tyre nëse viçi është prapa tyre. Nëse një viç dëshiron të pushojë, ai do të shtypë kundër këmbëve të nënës së saj dhe kur ajo dëshiron të thith, ajo do të prekë gjoksin e saj ose këmbën. 

Shfaqjet vizuale ndodhin kryesisht në situata agoniste. Elefantët do të përpiqen të shfaqen më kërcënuese duke ngritur kokat e tyre dhe duke përhapur veshët. Ata mund të shtojnë në shfaqje duke tundur kokat e tyre dhe duke kërcyer veshët e tyre, si dhe duke hedhur pluhur dhe bimësi. Ata zakonisht bllofizojnë kur kryejnë këto veprime. Elefantët e ngazëllyer mund të ngrenë trungjet e tyre. Nënshtetasit do të ulin kokat dhe theçkat e tyre, si dhe do të rrahin veshët kundër qafave të tyre, ndërsa ata që pranojnë një sfidë do t'i vënë veshët në një formë V. 

Ndeshje vizualizuar me kamera akustike

Elefantët prodhojnë disa tinguj, zakonisht përmes laringut , edhe pse disa mund të modifikohen nga theçka. Trumpeting është bërë gjatë eksitim, ankth ose agresion.  Luftimi i elefantëve mund të vrumbullojë ose të nxjerr klithmë, dhe të plagosurit mund të ulen. Rumbles prodhohen gjatë zgjimit të butë  dhe disa duket të jenë me infrajon . Thirrjet infra të kuqe janë të rëndësishme, veçanërisht për komunikimin në distancë,  në të dy elefantët aziatikë dhe afrikanë. Për elefantët aziatikë, këto thirrje kanë një frekuencë prej 14-24  Hz , me nivele të presionit të tingullit prej 85-90  dB dhe 10-15 sekondave të fundit.  Për elefantët afrikanë, thirrjet shkojnë nga 15-35 Hz me nivele të presionit të tingujve deri në 117 dB, duke lejuar komunikimin për shumë kilometra, me një gamë maksimale të mundshme prej rreth 10 km.                                                                                                                   

Elefantët janë të njohur për të komunikuar me sizmikët , dridhjet e prodhuara nga ndikimet në sipërfaqen e tokës ose valët akustike që udhëtojnë nëpër të. Ata duket se mbështeten në kockat e këmbëve dhe shpatullave për t'i transmetuar sinjalet në veshun e mesëm. Kur zbulojnë sinjale sizmike, kafshët përkulen përpara dhe vendosin më shumë peshë në këmbët e tyre më të mëdha; kjo njihet si "sjellja e ngrirjes". Elefantët posedojnë disa përshtatje të përshtatshme për komunikim sizmik. Pads jastëk e këmbëve përmbajnë nyjet e cartilaginous dhe kanë ngjashmëri me yndyrë akustik gjenden në gjitarët detare si balena e dhëmbëzuar dhe sirenians. Një unazë unike muskulore rreth kanalit të veshitngushton kalimin, duke zvogëluar sinjalet akustike dhe duke i lejuar kafshës të dëgjojë më shumë sinjale sizmike.  Elefantët duket se përdorin sizmikët për një numër qëllimesh. Ngarkimi individual i një drejtimi ose tallja mund të krijojë sinjale sizmike që mund të dëgjohen në distanca të mëdha.  Kur zbulojnë sizmikët e një alarmi alarmues që sinjalizojnë rrezikun nga grabitqarët, elefantët hyjnë në një qëndrim mbrojtës dhe grupet e familjes dhe do të dalin së bashku. Format e valëve sizmike të prodhuara nga lokomotiva duket se distanca të udhëtojnë deri në 32 km (20 mi) ndërsa ata nga vocalizimet udhëtojnë 16 km (10 mi).

Inteligjenca dhe njohjaRedakto

Elefanti që rrotullon një bllok për të lejuar që ai të arrijë ushqimin

Elefantët shfaqin vetë-njohjen në pasqyrë , një tregues i vetëdijes dhe njohjes që është treguar edhe në disa majmunë dhe delfinë . Një studim i një elefanti aziatik të robëruar sugjeroi se kafsha ishte e aftë të mësonte dhe të dallonte midis disa sendeve . Ky individ ishte edhe në gjendje për të shënuar një vlerësim të saktësisë së lartë kur u ri-testua me të njëjtat sende një vit më vonë. Elefantët janë ndër llojet e njohura për të përdorur mjete . Modifikimi i mjeteve nga këto kafshë nuk është aq i avancuar sa ai i shimpanzive . Elefantët mendohet se kanë një kujtesë të shkëlqyeshme. Kjo mund të ketë një bazë faktike; ata ndoshta kanë harta njohëse për t'u lejuar atyre të kujtojnë hapësirat në shkallë të gjerë gjatë periudhave të gjata kohore. Individët duket se janë në gjendje të mbajnë gjurmët e vendndodhjes aktuale të anëtarëve të familjes së tyre.

Shkencëtarët debatojnë se deri në ç'masë elefantët ndjejnë emocione . Ata duket se tregojnë interes në eshtrat e llojit të tyre, pavarësisht nëse ato janë të lidhura.  Ashtu si me shimpazet dhe delfinët, një elefant i vdekur ose i vdekur mund të nxisë vëmendjen dhe ndihmën e të tjerëve, duke përfshirë edhe ata nga grupet e tjera. Kjo është interpretuar si shprehje e "shqetësimit";  megjithatë, të tjerët do të kundërshtonin një interpretim të tillë si antropomorf ;  Companion Oxford për sjelljen e kafshëve (1987) këshilloi se "një është këshilluar edhe për të studiuar sjelljen vend të përpjekjeve për të marrë në çdo emocion themelor".

RuajtjaRedakto

StatusiRedakto

 
Elefanti afrikan
 
Elefanti aziatik

Elefantët afrikanë u regjistruan si të pambrojtur nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) në 2008, pa asnjë vlerësim të pavarur të statusit të ruajtjes së të dy formave.  Në 1979, Afrika kishte një popullsi minimale prej 1.3 milion elefantësh, me një kufizim të mundshëm maksimal prej 3.0 milion. Deri në vitin 1989, popullsia u vlerësua të jetë 609,000; me 277,000 në Afrikën Qendrore, 110,000 në Afrikën Lindore , 204,000 në Afrikën Jugore dhe 19,000 në Afrikën Perëndimore. Rreth 214,000 elefantë u vlerësuan të jetojnë në pyje me shi, më pak se sa ishte menduar më parë. Nga viti 1977 deri në vitin 1989, popullsia e elefantit ranë me 74% në Afrikën Lindore. Pas vitit 1987, humbjet në numrin e elefantëve u përshpejtuan, dhe popullatat në savan nga Kameruni në Somali përjetuan një rënie prej 80%. Elefantët e pyjeve afrikane kishin një humbje totale prej 43%. Trendet e popullsisë në Afrikën Jugore ishin të përziera, me raporte anekdotike të humbjeve në Zambie , Mozambik dhe Angola, ndërsa popullsia u rrit në Botsvanë dhe Zimbabve dhe qëndruan në Afrikën e Jugut. Në anën tjetër, studimet në 2005 dhe 2007 zbuluan se popullatat në Afrikën Lindore dhe Jugore po rriteshin me një normë mesatare vjetore prej 4.0%. Për shkak të zonave të mëdha të përfshira, vlerësimi i popullsisë totale të elefantit afrikan mbetet i vështirë dhe përfshin një element të supozimeve. IUCN vlerëson një total prej rreth 440,000 individësh për vitin 2012, ndërsa TRAFFIC vlerëson se 55 janë të vrarë çdo ditë. 

Elefantët afrikanë marrin të paktën një mbrojtje ligjore në çdo vend ku gjenden, por 70% e tyre ekzistojnë jashtë zonave të mbrojtura. Përpjekjet e suksesshme të ruajtjes në disa zona kanë çuar në dendësi të lartë të popullsisë. Që nga viti 2008, numrat lokalë u kontrolluan nga kontracepsioni ose translokimi . Prerjet në shkallë të gjerë pushuan në 1988, kur Zimbabve braktisi praktikën. Në vitin 1989, elefanti afrikan u rendit në Shtojcën I nga Konventa mbi Tregtinë Ndërkombëtare të Specieve të Rrezikuara të Faunës dhe Florës së Egër (CITES), duke e bërë tregtinë të paligjshme. Statusi i shtojcës II (i cili lejon tregtinë e kufizuar) u është dhënë elefantëve në Botsvana, Namibi dhe Zimbabve në vitin 1997 dhe në Afrikën e Jugut në 2000. Në disa vende, gjuetia sportive e kafshëve është e ligjshme; Botsvana, Kameruni, Gaboni , Mozambiku, Namibia, Afrika e Jugut, Tanzania , Zambia dhe Zimbabve kanë kuota të eksportit CITES për trofe elefantësh.  Në qershor të vitit 2016, Zonja e Parë e Kenisë , Margaret Kenyatta , ndihmoi në nisjen e fushatës për edukimin e elefantit në Afrikën Lindore, organizuar nga konservatoristi elefant Jim Nyamu . Veprimtaria u zhvillua për të rritur ndërgjegjësimin për vlerën e elefantëve dhe rinoceronteve, për të ndihmuar në zbutjen e konflikteve njerëzore-elefant dhe për të promovuar aktivitetet anti-gjuetare.

Në vitin 2008, IUCN listuara elefant aziatik si të rrezikuar për shkak të një rënie të popullsisë 50% gjatë 60-75 viteve të fundit  ndërsa CITES liston speciet sipas shtojcës I.  elefantët aziatike herë shkonin nga Siria dhe Iraku ( subspeciea Elephas maximus asurus ), për në Kinë (deri në lumin e Verdha )  dhe Java. Tani është zhdukur në këto zona,  dhe sfera e tanishme e elefantëve aziatikë është shumë e fragmentuar. Popullata e përgjithshme e elefantëve aziatikë vlerësohet të jetë rreth 40,000-50,000, edhe pse kjo mund të jetë një vlerësim i lirshëm. Është e mundshme që rreth gjysma e popullsisë është në Indi. Megjithëse elefantët aziatikë po bien në numër të përgjithshëm, veçanërisht në Azinë Juglindore, popullsia në Ghatët perëndimorë duket të jetë në rritje. 

KërcënimetRedakto

 
Burra me çataj elefantësh në Dar es Salaam , Tanzani, rreth vitit 1900

Joshjen e elefantëve për fildishin e tyre dhe mish ka qenë një nga kërcënimet më të mëdha për ekzistencën e tyre. Historikisht, kulturat e shumta bënë stolitë dhe veprat e tjera të artit nga fildishi, dhe përdorimi i saj rivalizoi atë të arit.  Tregtia e fildishit kontribuoi në rënien e popullsisë së elefantit afrikan në fund të shekullit të 20-të.  Kjo bëri që ndalimet ndërkombëtare mbi importet e fildishtë, duke filluar me Shtetet e Bashkuara në qershor të vitit 1989 dhe të ndiqeshin nga ndalimet në vendet e tjera të Amerikës së Veriut, në vendet e Evropës Perëndimore dhe në Japoni. Rreth të njëjtën kohë, Kenia shkatërroi të gjitha stoqet e saj të fildishtë. CITES miratoi një ndalim ndërkombëtar mbi fildishin që hyri në fuqi në janar 1990. Pas ndalimeve, papunësia u rrit në Indi dhe Kinë, ku industria e fildishit ishte e rëndësishme ekonomikisht. Në të kundërt, Japonia dhe Hong Kongu, të cilat ishin gjithashtu pjesë e industrisë, ishin në gjendje të përshtateshin dhe nuk u prekën keq.  Zimbabve, Botsuana, Namibia, Zambia dhe Malawi dëshironin të vazhdonin tregtinë e fildishtë dhe u lejuan që, meqenëse popullatat e tyre lokale të elefantit ishin të shëndetshme, por vetëm nëse furnizimet e tyre ishin nga elefantët që ishin vrarë ose vdiqën nga shkaqe natyrore. 

Ndalimi lejoi që elefanti të shërohet në pjesë të Afrikës.  Në janar 2012, 650 elefantë në Parkun Kombëtar të Bouba Njida , Kamerun, u vranë nga Raiders Chadian .  Kjo është quajtur "një nga vrasjet më të përqendruara" që nga ndalimi i fildishit.  Elefantët aziatikë janë potencialisht më pak të prekshëm ndaj tregtisë së fildishtë, pasi femrat zakonisht nuk kanë çataj. Megjithatë, anëtarët e specieve janë vrarë për fildishinë e tyre në disa zona, të tilla si Parku Kombëtar i Periyar në Indi.  Kina ishte tregu më i madh për fildishin, por njoftoi se do të ndërpresë prodhimin dhe shitjen e produkteve në maj të vitit 2015 dhe në shtator të vitit 2015, Kina dhe Shtetet e Bashkuara thanë "se do të sjellin një ndalim pothuajse të plotë të importit dhe eksportin e fildishtë "për shkak të shkaqeve të zhdukjes. 

Kërcënime të tjera ndaj elefantëve përfshijnë shkatërrimin e habitatit dhe fragmentimin .  Elefanti aziatik jeton në zonat me disa nga popullatat më të larta njerëzore. Për shkak se kanë nevojë për sasi më të mëdha toke se sa gjitarët e tjerë tokësorë, ata janë të parët që preken nga shkeljet njerëzore. Në raste ekstreme, elefantët mund të kufizohen në ishuj të vegjël të pyjeve midis peizazheve të dominuara nga njeriu. Elefantët nuk mund të bashkëjetojnë me njerëzit në zonat bujqësore për shkak të madhësisë së tyre dhe kërkesave ushqimore. Elefantët zakonisht godasin dhe konsumojnë kulturat, të cilat kontribuojnë në konfliktet me njerëzit, dhe të dy elefantët dhe njerëzit kanë vdekur nga qindra si rezultat i kësaj. Zbutja e këtyre konflikteve është e rëndësishme për ruajtjen.  Një zgjidhje e propozuar është sigurimi i "korridoreve urbanë" që lejojnë kafshët të kenë qasje në fushat kyçe.  

Elefantët dhe njerëzitRedakto

Kafshe puneRedakto

 
Elefant i punës si transportues

Elefantët kanë qenë kafshë pune nga qytetërimi i Luginës Indus dhe vazhdojnë të përdoren në kohët moderne. Ka pasur 13,000-16,500 elefantë të punës në Azi në vitin 2000. Këto kafshë janë kapur zakonisht nga të egër kur janë 10-20 vjeç kur mund të trajnohen shpejt dhe me lehtësi dhe do të kenë një jetë më të gjatë pune.  Ata u kapën tradicionalisht me kurthe , por që nga viti 1950, janë përdorur qetësues . 

Individët e specieve aziatike janë trajnuar shpesh si kafshë pune. Elefantët aziatikë kryejnë detyra të tilla si ngarkimi i ngarkesave në zona të largëta, lëvizja e drunjve dhe rrugëve, transportimi i turistëve nëpër parqe kombëtare , tërheqja e karrocave dhe udhëheqja e procesioneve fetare.  Në veri të Tajlandës , kafshët përdoren për të punuar toka .  Ata vlerësohen për mjete të mekanizuara sepse mund të punojnë në ujë relativisht të thellë, kërkojnë mirëmbajtje relativisht të vogël, kanë nevojë vetëm për vegjetacionin dhe ujin si karburant dhe mund të trajnohen për të mësuar përmendësh detyra specifike. Elefantët mund të trajnohen për t'iu përgjigjur mbi 30 komandave. Mashkulli Musth mund të jetë e vështirë dhe e rrezikshme për të punuar me të dhe janë të lidhur me zinxhirë dhe gjysmë-i uritur .Në Indi, shumë elefantë që punojnë thuhet se kanë qenë subjekt i abuzimit. Ata dhe elefantët e tjerë të robëruar mbrohen nga Akti i Parandalimit të Mizorisë për Kafshët e vitit 1960 .

Në dy vende, Myanmar dhe Tajlandë, shpyllëzimi dhe faktorë të tjerë ekonomikë kanë rezultuar me popullsi të konsiderueshme të elefantëve  që rezultojnë me probleme shëndetësore për vetë elefantët, si dhe probleme ekonomike dhe të sigurisë për njerëzit në mesin e të cilëve ata jetojnë. 

Praktika e elefantëve të punës është përpjekur edhe në Afrikë. 

BetejatRedakto

 
Beteja e Zama nga Henri-Paul Motte , 1890

Historikisht, elefantët konsideroheshin si instrumente të frikshëm lufte. Ata ishin të pajisur me forca të blinduara për të mbrojtur anët e tyre, dhe dhëmbët e tyre u jepeshin pika të mprehtë prej hekuri ose bronzi, nëse ishin mjaft të mëdha. Elefantët e luftës u stërvitën për të kapur një ushtar armik dhe e hodhën atë tek personi që hipën mbi ta ose për të lidhur ushtarin në tokë dhe për të goditur atë. 

 
Elefant gjatë Luftës së Dytë Anglo-Afgane

Një nga referencat më të hershme për elefantët e luftës është në epokën indiane Mahabharata (e shkruar në shekullin e 4-të para Krishtit, por tha për të përshkruar ngjarjet midis shekujve XI dhe VIII para Krishtit). Ata nuk u përdorën aq shumë sa qerret me kuaj të nxjerrë nga Pandavët ose Kaurava . Gjatë Mbretërisë Magadha (që filloi në shekullin e 6 para Krishtit), elefantët filluan të arrinin një rëndësi më të madhe kulturore sesa kuajt, dhe më vonë mbretëritë indiane përdorën gjerësisht elefantët e luftës; 3,000 prej tyre u përdorën në ushtrinë e Nandas (5 dhe 4 shekuj para Krishtit), ndërsa 9,000 mund të ishin përdorur në ushtrinë Mauryan (ndërmjet shekujve 4 dhe 2 para Krishtit). Arthashastra(shkruar rreth vitit 300 para Krishtit) e këshilloi qeverinë Mauryan të rezervonte disa pyje për elefantët e egër për t'u përdorur në ushtri dhe për të ekzekutuar këdo që i vriste.  Nga Azia Jugore, përdorimi i elefantëve në luftë u përhap në perëndim në Persi  dhe në lindje në Azinë Juglindore.  Persianët i përdornin ato gjatë Perandorisë Ameemenide (midis shekujve VI dhe IV)  ndërkohë që shtetet e Azisë Juglindore përdornin për herë të parë elefantët e luftës ndoshta që në shekullin e 5 pes dhe vazhdonin deri në shekullin e 20-të. 

Në fushatën e tij 326  indiane, Aleksandri i Madh u përball me elefantët për herë të parë dhe pësoi viktima të rënda. Ndër arsyet për refuzimin e ushtarëve maqedonas për të vazhduar pushtimin indian ishin thashethemet e ushtrive edhe elefantit në Indi.  Aleksandri i trajtoi ushtarët e këmbëve të tij për të plagosur kafshët dhe për t'i bërë ata të panikuar gjatë luftrave me persianët dhe indianët. Ptolemeu , i cili ishte një nga gjeneralët e Aleksandrit, përdorte trupat e elefantëve aziatikë gjatë mbretërimit të tij si sundimtari i Egjiptit (i cili filloi në 323 pes). Djali i tij dhe pasuesi Ptolemeu II (i cili filloi sundimin e tij në 285 para Krishtit) mori furnizimin e tij me elefantë në jug në Nubia. Që atëherë, elefantët e luftës ishin të punësuar në Mesdhe dhe në Afrikën e Veriut përgjatë periudhës klasike . Mbreti grek Pyrrhus përdori elefantët në përpjekjen e tij për të pushtuar Romën në 280 pes. Ndërsa i frikësonin kuajt romakë, ata nuk ishin vendimtarë dhe Pirro përfundimisht humbi betejën. Carthaginian përgjithshme Hannibal mori elefantët përtej Alpeve gjatë luftës së tij me romakët dhe arriti në luginën Po në 217 para Krishtit me të gjithë ata të gjallë, por ata më vonë nënshtruar ndaj sëmundjeve. 

Në përgjithësi, elefantët detyroheshin sukseset e tyre fillestare në elementin e befasisë dhe frikën që përmendi madhësia e tyre. Me kalimin e kohës, strategët hartuan kundërmasat dhe elefantët e luftës u shndërruan në një përgjegjësi të shtrenjtë dhe nuk u përdorën kurrë nga romakët dhe parthianët. 

 
Rembrandt 's vizatim 1637 e një elefanti

Kopshtet zoologjike dhe cirqeRedakto

 
Elefantët afrikanë në kopshtin zoologjik të Barcelonës

Elefantët mbaheshin historikisht për t'u shfaqur në menagjerët e Egjiptit të lashtë , Kinës , Greqisë dhe Romës . Romakët në veçanti i mbanin ato kundër njerëzve dhe kafshëve të tjera në ngjarjet e gladiatorëve . Në epokën moderne , elefantët tradicionalisht kanë qenë një pjesë e madhe e kopshteve zoologjike dhe cirk nëpër botë. Në cirk, ata janë të trajnuar për të kryer truket. Elefanti më i famshëm i cirkut ishte ndoshta Jumbo (1861 - 15 shtator 1885), i cili ishte një tërheqje e madhe në Barnum dhe Bailey Circus . Këto kafshë nuk riprodhohen mirë në robëri, për shkak të vështirësisë në trajtimin e demave të mustit dhe të kuptuarit e kufizuar të cikleve estetike femërore. Elefantët aziatikë ishin gjithmonë më të zakonshëm se sa homologët e tyre afrikanë në kopshtet dhe cirqet moderne. Pasi CITES renditi elefantin aziatik nën Shtojcën I në 1975, numri i elefantëve afrikanë në kopshtin zoologjik u rrit në vitet 1980, megjithëse importi i aziatikëve vazhdoi. Më pas, SHBA morën shumë prej elefantëve afrikanë të saj rob nga Zimbabve, të cilat kishin një mbipopullim të kafshëve.  Që nga viti 2000, rreth 1,200 aziatikë dhe 700 elefantë afrikanë u mbajtën në kopshte zoologje dhe cirqe. Popullsia më e madhe në robëri është në Amerikën e Veriut, e cila ka rreth 370 aziatikë dhe 350 elefantë afrikanë. Rreth 380 aziatik dhe 190 afrikanë janë të njohur të ekzistojnë në Evropë, dhe Japonia ka rreth 70 aziatikë dhe 67 afrikanë.  

 
Poster i cirkut, rreth vitit 1900

Mbajtja e elefantëve në kopshtin zoologjik është takuar me disa polemika. Përkrahësit e kopshteve zoologjike argumentojnë se ata u ofrojnë hulumtuesve qasje të lehtë për kafshët dhe sigurojnë para dhe ekspertizë për ruajtjen e habitateve të tyre natyrore, si dhe ruajtjen e specieve. Kritikët pohojnë se kafshët në kopshte zoologjike janë nën stres fizik dhe mendor.  Elefantët janë regjistruar duke shfaqur sjellje stereotipike në formën e lëkundjes mbrapa dhe mbrapa, vallëzimi i theçkës ose gjurmimi i rrugës. Kjo është vërejtur në 54% të individëve në kopshtin zoologjik në Mbretërinë e Bashkuar.  Elefantët në kopshtet evropiane duket se kanë jetëgjatësi më të shkurtër se sa homologët e tyre të egër në vetëm 17 vjet, edhe pse studime të tjera sugjerojnë se elefantët e kopshteve zoologjike jetojnë për aq kohë sa në të egër. 

Përdorimi i elefantëve në cirk ka qenë gjithashtu kundërthënës; Shoqëria humane e Shteteve të Bashkuara ka akuzuar cirk se ka keqtrajtuar dhe shqetësuese kafshët e tyre.  Në dëshminë e një gjykate federale në SHBA në vitin 2009, drejtori i Barnum & Bailey Circus, Kenneth Feld pranoi se elefantët e cirkut janë goditur prapa veshëve të tyre, nën këmbët e tyre dhe në këmbët e tyre me shtiza metalike, të quajtur grepa të demit ose ankus. Feld deklaroi se këto praktika janë të nevojshme për të mbrojtur punëtorët e cirkut dhe pranoi se një trajner elefant u qortua për përdorimin e një pajisjeje të goditjeve elektrike, të njohur si një goditje e nxehtë apo elektrike, në një elefant. Përkundër kësaj, ai mohoi se ndonjë nga këto praktika dëmton elefantët.  Disa trajnerë janë përpjekur të trajnojnë elefantët pa përdorimin e dënimit fizik. Ralph Helfer është i njohur të jetë mbështetur në butësinë dhe shpërblimin kur trajnon kafshët e tij, duke përfshirë elefantët dhe luanët.  Ringling Bros dhe cirku Barnum dhe Bailey pensionizuan elefantët e turneut në maj 2016. 

SulmetRedakto

Elefantët mund të shfaqin periudha të shkurtra të sjelljes agresive dhe të angazhohen në veprime destruktive kundër njerëzve.  Në Afrikë, grupet e elefantëve adoleshentë dëmtuan shtëpitë në fshatra pas shkatërrimeve në vitet 1970 dhe 1980. Për shkak të kohës, këto sulme janë interpretuar si hakmarrës.  Në pjesë të Indisë, elefantët meshkuj hyjnë rregullisht në fshatra gjatë natës, duke shkatërruar shtëpitë dhe duke vrarë njerëz. Elefantët vranë rreth 300 njerëz në mes të viteve 2000 dhe 2004 në Jharkhand, ndërsa në Assam , 239 njerëz thuhet se u vranë në mes të viteve 2001 dhe 2006.  Njerëzit vendas kanë raportuar besimin e tyre se disa elefantë ishin të dehur gjatë sulmit të tyre, edhe pse zyrtarët e kanë kundërshtuar këtë shpjegim.Elefantët e dehur sulmuan një fshat indian për herë të dytë në dhjetor të vitit 2002, duke vrarë gjashtë persona, të cilat çuan në vrasjen e rreth 200 elefantëve nga vendasit.

 
Shëmbëlltyra e elefantit dhe murgjit e verbër; ilustruar nga Hanabusa Itchō . ( Ukiyo-ewoodcut, 1888)
 
Gdhendje në gur një  elefant. AD 7. Mahabalipuram,Tamil Nadu. ( Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO -s )

Pamje kulturoreRedakto

Në shumë kultura, elefantët përfaqësojnë forcën, fuqinë, mençurinë, jetëgjatësinë, qëndrueshmërinë, udhëheqjen, shoqërinë, edukimin dhe besnikërinë.  Disa referenca kulturore theksojnë madhësinë e elefantit dhe unikitetin ekzotik. Për shembull, një " elefant i bardhë " është fjalë për diçka të shtrenjtë, të padobishme dhe të çuditshme.  Shprehja " elefant në dhomë " i referohet një të vërtete të dukshme që injorohet ose nuk lidhet ndryshe.  Historia e të verbërve dhe elefantit na mëson se realiteti mund të shihet nga perspektiva të ndryshme.

Elefantët janë përfaqësuar në art që nga koha paleolitike . Afrika, në veçanti, përmban shumë piktura dhe gdhendje të kafshëve, veçanërisht në Sahara dhe Afrikën Jugore.  Në Azi, kafshët janë përshkruar si motive në Jain , hindu dhe tempuj budiste . Elefantët shpesh ishin të vështirë të portretizoheshin nga njerëz pa përvojë të dorës së parë me ta.  Të romakët e lashtë , të cilët mbahen kafshët në robëri, përshkruar elefantët anatomike të sakta mbi mozaikë në Tunizi dhe Sicili. Në fillim të Mesjetës, kur evropianët kishin pak ose aspak akses ndaj kafshëve, elefantët u portretizuan më shumë si krijesa fantazi. Ato shpesh përshkruheshin me trupa me kuaj ose gjedh, me theçk dhe çataj si një derr. Elefantët u paraqitën zakonisht në motive nga stonemasonet e kishave gotike . Ndërsa shumë elefantë filluan të dërgoheshin në mbretëritë evropiane si dhurata gjatë shekullit të 15-të, pamjet e tyre u bënë më të sakta, përfshirë një nga Leonardo da Vinçi . Përkundër kësaj, disa evropianë vazhduan t'i portretizonin në një mënyrë më të stilizuar.

 
Ilustrimi i Woodcut për " The Elephant's Child " nga Rudyard Kipling

Elefantët kanë qenë subjekt i besimeve fetare. Njerëzit Mbuti të Afrikës qendrore besojnë se shpirtrat e paraardhësve të tyre të vdekur jetonin tek elefantë.  Idetë e ngjashme ekzistonin midis fiseve të tjera afrikane, të cilët besonin se krerët e tyre do të rimishëronin si elefantë. Gjatë shekullit të 10-të pas Krishtit, njerëzit e Igbo-Ukwu , pranë deltës së Nigerit , varrosën liderët e tyre me çataj elefantësh.  Rëndësia fetare e kafshëve është vetëm totemike në Afrikë por është shumë më e rëndësishme në Azi. Në Sumatra, elefantët janë shoqëruar me rrufe. Po kështu, në hinduizëm, ato lidhen me stuhitë si Airavata , babai i të gjithë elefantëve, përfaqëson të dy rrufetë dhe shiun.  Një nga hyjnitë më të rëndësishme Hindu, Ganesha me elefant , renditet e barabartë me perënditë e larta Shiva , Vishnu dhe Brahma . Ganesha është e lidhur me shkrimtarët dhe tregtarët dhe besohet se ai mund t'u japë njerëzve sukses, si dhe t'u japë atyre dëshirat e tyre.  Në budizëm, Buda thuhet të ketë qenë një elefant i bardhë i ringjallur si njeri.  Sipas mitologjisë budiste, nëna e Gautama Budës, Maya, ëndërroi që një elefant i bardhë të hyjë në mitrën e saj. Astrologët e oborrit mbretëror interpretoi këtë ëndërr si  afërt lindjes së një personi të madh i cili do të bëhet një 'Chakravartin' (pushtuesi i botës), ose një i urtë i madh. Në traditën islame , viti 570 kur lindi Muhamedi njihet si Viti i Elefantit .  Elefantët mendohej të ishin fetarë nga ana e romakëve, të cilët besonin se ata adhuronin diellin dhe yjet.

 
Statuja Elefantit në parkun Butterfly Bangladesh.

Elefantët janë kudo në kulturën popullore perëndimore si emblema të ekzotikëve, si dhe gjirafa ,hipopotami dhe rinoceronti - nuk ka kafshë të ngjashme të njohura për audiencën perëndimore.  Përdorimi i elefantit si simbol i Partisë Republikane të SHBA filloi me një karikaturë të vitit 1874 nga Thomas Nast . Si karaktere, elefantët janë më të zakonshmet në tregimet e fëmijëve, në të cilat ata përgjithësisht hedhen si modele të sjelljes shembullore. Ata janë zakonisht zëvendësues për njerëzit me vlera ideale njerëzore. Shumë tregime tregojnë për elefantët e rinj të izoluar që kthehen në një komunitet të ngushtë, siç është "Fëmija i Elefantëve" nga Rudyard Kipling, " Just So Stories" , " Disney 's Dumbo " dhe " The Saggy Baggy Elephant " nga Kathryn dhe Byron Jackson . Heronj të tjerë elefant dhënë cilësitë e njeriut përfshijnë Jean de Brunhoff's Babar , David McKee ' s Elmer , dhe Dr Seuss 'Horton .

  1. ^ "Shoshani, pp. 68–70".  Mungon ose është bosh |url= (ndihmë)