Hape menynë kryesore

Indeksi i zhvillimit njerëzor

(Përcjellë nga HDI)
Harta botërore që indikon Indeksin e Zhvillimit Njerëzor (i bazuar në të dhënat e vitit 2007, të publikuara më 5 tetor 2009)
██ 0.950 dhe më shumë ██ 0.900–0.949 ██ 0.850–0.899 ██ 0.800–0.849 ██ 0.750–0.799 ██ 0.700–0.749 ██ 0.650–0.699 ██ 0.600–0.649 ██ 0.550–0.599 ██ 0.500–0.549 ██ 0.450–0.499 ██ 0.400–0.449 ██ 0.350–0.399 ██ nën 0.350 ██ e padisponueshme

Indeksi i Zhvillimit Njerëzor (HDI ose Human Development Index ) është një statistikë e përbërë nga tregues të ndryshëm që shërben si indikator i renditjes së vendeve sipas nivelit të "zhvillimit njerëzor" dhe i ndan ato në vende të zhvilluara (zhvillim i lartë), vende në zhvillim (zhvillim mesatar), dhe vende të pazhvilluara (zhvillim i ulët). Statistika përbëhet nga statistikat e Jetëgjatësisë, Edukimit dhe PKB (Prodhimi Kombëtar Bruto).

Përmbajtja

Origjina e HDIRedakto

Origjina e HDI duhet gjetur në Raportin e Zhvillimit Njerëzor (HDR) që gjendet në Programin për Zhvillim të Kombeve të Bashkuara (UNDRP). Këto programe u filluan në vitin 1990 nga Mahbub ul Haq dhe ka qëllimin e caktuar: "për të zhvendosur fokusin e zhvillimit ekonomik nga llogaritja e të ardhurave kombëtare drejt politikave të përqendruara ndaj popullit."[1].

Për të krijuar HDR, Haq mblodhi bashkë një grup të njohur ekonomistësh si : Paul Streeten, Frances Stewart, Gustav Ranis, Keith Griffin, Sudhir Anand, and Meghnad Desai. Por ishte puna e Amartya Sen që dha thelbin e konceptit. Haq ishte i sigurt se një përzierje e matësve të zhvillimit njerëzor do të duhej për të bindur publikun, akademikët dhe politik-bërësit kështu që ata mund të vlerësonin zhvillimin jo vetëm nga ana ekonomike por gjithashtu edhe nga përmirësimet në mirëqenien e njerëzve. Sen fillimisht e kundërshtoi këtë ide, por ai e ndihmoi Haq për të krijuar Indeksin e Zhvillimit Njerëzor (HDI). Sen ishte i shqetësuar për shkak se ishte e vështirë të kapje tërë kompleksitetin e faktorëve njerëzorë në një tregues të vetëm por Haq e bindi atë se vetëm një numër i vetëm mund të tërhiqte vëmendjen e politik-bërësve nga përqendrimi ekonomik deri në mirëqenien e njerëzve.[2][3]

HDI është përdorur nga Organizata e Kombeve të Bashkuara që nga viti 1990.

Tre dimensionet e HDI VOLL HDRedakto

HDI kombinon tre dimensione:

  • Jetëgjatësia në lindje, një tregues i shëndetit dhe jetëgjatësisë së popullatës.
  • Dija dhe edukimi, të matura nga shkalla e analfabetizmit të të rriturve dhe disa statistika të tjera.
  • Standardi i jetesës, të matura nga prodhimi kombëtar bruto për frymë.

MetodologjiaRedakto

 
Tendenca e HDI mes viteve 1975 dhe 2004
██ OECD ██ Qendrore dhe Evropa lindore, dhe CIS (ish vendet e Bashkimit Sovjetik ██ Amerika Latine dhe Karaibet ██ Azia Lindore ██ Arabia ██ Azia Jugore ██ Afrika Sub-Sahariane

Formula që përcakton HDI është shpallur nga Programi për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara (UNDRP)[4] Në përgjithësi, për të transformuar një variabël të papërpunuar, le të themi  , në një tregues pa njësi ndërmjet 0 dhe 1, përdoret formula e mëposhtme:

  •  -index =  

ku   dhe   janë vlerat më të ulëta dhe më të larta që variabla   mund të marrë, respektivisht.

HDI pastaj përfaqëson një shumë uniformë ⅓ e kontribuar nga secili prej këtyre treguesve:

  • Treguesi i Jetëgjatësisë =  
  • Treguesi i Edukimit =  
    • Treguesi i Analfabetizmit i të Rriturve =  
    • Raporti Bruto i Rregjistrimeve (në shkollë) =  
  • GDP =  

Raporti i 2009Redakto

Raporti i 2009 u lëshua në 5 tetor 2009 dhe mbulon periudhën e vitit 2007. U titullua "Kapërcimi pengesave: Ndryshimi dhe zhvillimi njerëzor". Vendet e para në HDI u grupuan në një kategori te re të quajtur "Zhvillim Njerëzor Shumë i Lartë".[5] Ato janë:

  1.   Norvegjia 0.971 (  1)
  2.   Australia 0.970 (  2)
  3.   Islanda 0.969 ( 2)
  4.   Kanadaja 0.966 ( 1)
  5.   Irlanda 0.965 ()
  6.   Hollanda 0.964 ()
  7.   Suedia 0.963 ()
  8.   Franca 0.961 (  3)
  9.   Japonia 0.960 ()
  10.   Zvicra 0.960 ()
  11.   Luksemburgu 0.960 ( 3)
  12.   Finlanda 0.959 (  1)
  13.   Shtetet e Bashkuara të Amerikës 0.956 ( 1)

  1.   Austria 0.955 (  2)
  2.   Spanja 0.955 ()
  3.   Danimarka 0.955 ( 2)
  4.   Belgjika 0.953 ()
  5.   Italia 0.951 (  1)
  6.   Lihtenshtajni 0.951 ( 1)
  7.   Zelanda e Re 0.950 ()
  8.   Mbretëria e Bashkuar 0.947 ()
  9.   Gjermania 0.947 ()
  10.   Singapori 0.944 (  1)
  11.   Hong Kongu 0.944 ( 1)
  12.   Greqia 0.942 ()
  13.   Koreja e Jugut 0.937 ()

  1.   Izraeli 0.935 (  1)
  2.   Andora 0.934 ( 1)
  3.   Sllovenia 0.929 ()
  4.   Brunei 0.920 ()
  5.   Kuvaiti0.916 ()
  6.   Qipro 0.914 ()
  7.   Katari 0.910 (  1)
  8.   Portugalia 0.909 ( 1)
  9.   Emiratet e Bashkuara Arabe 0.903 (  2)
  10.   Republika Çeke 0.903 ()
  11.   Barbados 0.903 (  2)
  12.   Malta 0.902 ( 3)

  • 70.   Shqipëria 0.814 ()
  • Shih edheRedakto

    Burim i të dhënaveRedakto

    1. ^ Haq, Mahbub ul. 1995. Reflections on Human Development. Neë York: Oxford University Press.
    2. ^ Sakiko Fukuda-Parr The Human Development Paradigm: operationalizing Sen’s ideas on capabilities Feminist Economics 9(2 – 3), 2003, 301 – 317
    3. ^ United Nations Development Programme. 1999. Human Development Report 1999. New York:Oxford University Press.
    4. ^ Definition, Calculator, etc. at UNDP site
    5. ^ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009[ (p. 171, 204)