Stampa:Qytet në Shqipëri Kruja është një qytet dhe bashki në Shqipërinë qendër-veriore, mes malit të Sari Salltikut dhe lumit Ishëm, vetëm 20km në veri të kryeqytetit të Shqipërisë, Tiranës. Me vlerësimin e vitit 2004, Kruja ka rreth 19 400 banorë, banorët i thonë vetes "krutonë" ose "krotonë". Në gjuhën zyrtare banorët e Krujës quhen "krutanë".

EtimologjiaRedakto

Emri i qytetit është i ndërlidhur me fjalën shqipe kroi, krua nga proto-shqipja *krana < *krasna.[1]

Vendbanimi përmendet për herë të parë me emrin Kroai (në greqishten mesjetare Κροαί) ndër dokumente bizantine të fillimit të shekullit të 7. Në latinishten mesjetare njihej si Croia, Croya dhe Croarum. Ndërsa gjatë periudhës osmane iu vu emrin Ak Hisar ose Akçahisar, nga turqishtja osmane me domethënien "kështjellë e bardhë".[2]

HistoriaRedakto

Historia e hershmeRedakto

Më 1190 Kruja u bë qendra e të parës njësi politike të dheut të Arbërit në Mesjetë, Principata e Arbërit e drejtuar nga Progoni. Gjatë drejtimit nga Golemi, principata u shkri dhe territoret e saj u përfshinë në Mbretërinë e Arbërit të porsathemeluar. Më pas ndër shekujt e 13 dhe 14, Bizantinët, Topiajt dhe më 1343 Perandoria Serbe, kontrolluan qytetin. Mbretëria e Arbërit u shkri ndër vitet 1363-1368, kur Karl Topia futi nën zotërimin e tij kryeqendrën e saj, Durrësin, duke e bërë pjesë të principatës së vet. Pas betejës së Savrës, Topiajt u bënë vasalë osmanë dhe Kruja iu të shoqit të Helena Topisë, Konstantin Balshës. Balsha mendohet se u var më 1402 në Durrës për shkak se nuk mori pjesë në betejën e Ankarasë me vasalët e tjerë arbër të Osmanëve. Krujën më pas e mori në dorë Niketa Topia, dhe u integrua në Sanxhakun e Arbërit, në cilësinë e subashllëkut sipas regjistrit të 1431. Gjatë kryengritjes së Arbërit ndër vitet 1432-1435, kështjella u rrethua pa sukses nga Andrea Topia.

Deri më 1432 subash i Krujës ka qenë Zognush Pasha, pas tij Hizir Beu, dhe më 1437-38 qe Skënderbeu. Nëntorin e 1438 u kthye Hizir bej, dhe në prill 1440 u zëvendësua prej Umur beut.

Historia "moderne"Redakto

Kruja njihet si kryeqendra e rezistencës ndaj pushtuesve osmanë gjatë kohës që Skënderbeu udhëhiqte këtë rezistencë. Kalaja e Krujës u rrethua 4 herë nga ushtria osmane. Në rrethimin e katërt kështjella e Krujës ra në dorën e pushtuesit. Skenderbeu lindi ne Kruje, Principata e Gjon Kastriotit.

Kruja gjate 1400–1500 Gjate ketyre viteve Kruja strehonte Skenderbeun se bashku me trupat e tij, per shume vjet me rradhe qyteti u ka mbijetuar sulmeve te fuqishme osmane. Te pajisur shume here me mire me mjete lufte ushtaret osmane u perpoqen disa here te pushtonin qytetin por pa rezultat. Skenderbeu nuk luftonte brenda ne qytet por jashte tij. Ai linte vetem nje pjese te vogel te ushtrise se tij afro 2000 ushtare ne qytet dhe vete fshihej neper pyjet afer. kur shihte momentin e pershtatshem i sulmonte osmanet dhe i kapte ne befasi. Kjo lloj menyre luftimi u kushtoi shume osmaneve pasi ata lane shume burra ne fhushe te betejes. Per disa vite qyteti u morr nga Napoli dhe mbreti Alfons V. Skenderbeu ia dha keshtjellen ne menyre qe Napoli ta ndihmonte me ushqime e trupa kunder osmaneve. Pas vdekjes se Alfonsit, djali i tij Ferrante morri fronin me ndihmen e Skenderbeut i cili kishte cuar trupa ne italine jugore per te ndimuar djalin e Alfonsit kunder Anzhuve te cilet donin te merrnin fronin. Mirenjohes per ndihmen e Skenderbeut Ferrante ktheu keshtjellen ne forme feudi. Ndihmat nga Napoli vazhdonin te vinin drejt Krujes por jo ne te njejten sasi si gjate kohes se Alfonsit.

EkonomiaRedakto

Kruja është një qendër e rëndësishme turistike në Shqipëri. Përveç kësaj në Krujë zhvillojnë aktivitetin e tyre dhe disa industri. Për tu përmendur janë industria e këpucëve në të cilën punësohen shumë gra dhe vajza nga Kruja dhe komunat përreth. Gjithashtu në Krujë është aktive edhe industria e nxjerrjes dhe përpunimit të gurit gëlqeror.

Panorama e qytetitRedakto

Njerëz të shquarRedakto

Shiko dhe këtuRedakto

Lidhje të jashtmeRedakto

BurimetRedakto

  1. ^ Orel, Vladimir (1998). Albanian etymological dictionary (në anglisht). Brill. fq. 198. ISBN 9004110240.
  2. ^ Elsie, Robert (2004). Historical dictionary of Albania (në anglisht). Scarecrow Press. fq. 294. ISBN 978-0-8108-4872-6.