Sotir Peci

politikan shqiptar

Sotir Peci (Dardhë, 5 maj 1873 - Follorinë, 8 prill 1932) ishte botues, publicist, nëpunës dhe ministër shqiptar. Hartoi dhe botoi një gramatikë të gjuhës shqipe, e cila qarkulloi në vitet 1901-1912. Sipas një artikulli shkruar nga i biri, Gaqo Peci, më 1974, kishte nisur hartimin e një fjalori me mbi 24 mijë fjalë[1].

Sotir Peci
Skeda:Sotir Peçi.jpg
Ministër i Arsimit
In office
30 janar – 14 nëntor, 1920
PasardhësiLuigj Gurakuqi
Pasuar ngaKristo Floqi
In office
11 korrik – 16 tetor, 1921
PasardhësiK. Floqi
Pasuar ngaHilë Mosi
Regjent
In office
25 dhjetor, 1921 – 31 janar, 1925
PasardhësiMihal Turtulli
Pasuar ngashpallja e Republikës Presidenciale
Të dhënat vetjake
Lindur më5 maj, 1873
Dardhë, Perandoria Osmane
Vdiq më9 prill, 1932
Follorinë, Greqi
KombësiaShqiptar
FëmijëtGaqo (Korçë, 1920)
Profesionimësues, botues, nëpunës

JetaRedakto

Lindi në Dardhë në familjen e pronarit të qerestesë Jovanit, e ëma rridhte nga familja e Themelinjve. Dajat kishin marrë pjesë në lëvizjet e Greqisë pë t'i shkëputur toka Perandorisë Osmane, mbreti Otho iu fali një çiflig në Gavrolimbi. I ngelur jetim qysh i vogël, familjarët e shkollojnë në Korçë, ku kreu nxënjet fillore e të mesme.

Dërgohet në Athinë 17 vjeç për studime të larta në Fakultetin e Matematikës dhe Shkencave Natyrore, përpiqet me shqiptarët dhe barbaçët e atjeshëm në përhapjen e gjuhës. Pas studimeve të larta në Athinë, më 1905 Peçin e gjejmë në SHBA[2].

Më 9-15 qershor 1906 botoi dyjavoren “Kombi”[3]BostonSHBA, duke pajtuar Nolin si kryeredaktor. Më 6 janar 1907[4] qe iniciator për formimin e shoqërisë “Besa-Besë” me F. Nolin e K. Tromarën, dhe në St. Louis «Lidhja Orthodokse» që dhanë shumë për ndezjen e shqiptarizmit ndër shqiptarët e Amerikës[5]. Përcolli mikun e tij Noli kur u shugurua prift më 8 mars 1908[6].

Me shpalljen e Hyrrijetit në atdhe, kolonitë shqiptare të Amerikes u mblodhën me dt. 13 shtator 1908, në "Phoenix Hall” të Bostonit, ku vendosën që Sotiri të dërgohej si përfaqësues i tyre në Kongresin e Manastirit. U nis më 30 shtator dhe në fillim të tetorit qe në Bukuresht kur edhe kolonia e atjeshme i jep tagër Sotirit t'i përfaqësojë. Më 1908 është në Athinë, ku grekërit i propozuan t’ia jepnin çifligun me vlerë 30.000 napolona flori, me kusht që të hiqte dorë nga lufta kombëtare, por Sotiri e refuzoi me përbuzje propozimin e tyre.

Sotir Peci kthehet në Korçë, me vendimin për t'u bërë mësues në shkollën qytetëse. Mori pjesë në hapjen e shkollës normaleElbasanit ku u caktua mësues për shkencat e natyrës e matematikë[3]. Në vitet 1911-1912 ai ishte drejtori i Mësonjëtores të Korçës, pas Shpalljes së Pavarësisë do i vyente shumë Gurakuqit si këshilltar kur ky i fundit ishte min. i Arsimit në qeverinë Qemali. Më 1915 do të zgjidhet anëtar i Komitetit të Fshehtë në Shkodër, burgoset në Mal të Zi nga trupat malaziase deri kur lirohet prej ushtrive austro-hungare që liruan qytetin veriak. Më 1916 nga Administrata Shqiptare e formuar nën ushtritë austro-hungare u caktua si anëtar i KLSH dhe drejtor arsimi në Shkodër. Deri në këtë kohë kishte botuar edhe disa tekste mësimore si "Abetarja" e Ndue Palucës, "Gramatika" e Xhuvanit.

Me formimin e qeverisë Përmeti emërohet në shkurt të 1919 drejtor të arsimit në Tiranë dhe pas dy muajve u emërua këshilltar i përkohshëm i Ministrisë së Arsimit. Më vonë me bindjen se duhej mbajtur një kongres thjesht kombëtar u bë nënkryetar i Kongresit të Lushnjes, prej ku doli qeveria Delvina ku ai qe Ministër Arsimi[2].

Pas zgjedhjeve të mbajtura më 5 prill 1921 u zgjodhdeputet i pref. së Korçës[7] dhe ndër themeluesit e Partisë Popullore[2]. Nga fundi i 1921 zuri vendin e dr. Mihal Turtullit që kishte liruar vendin e përfaqësisë së ortodoksëve shqiptarë në Këshillin e Naltë të Regjencës - post për të cilin pat për mëkëmbës Nolin mbasi Peci ishte jashtë shteti pas 2 korrikut 1924[8]. Gjatë mërgimit qëndron i palëkundur prej parimeve dhe formon partinë "Bashkimi Kombëtar".

Pasi jetesa në Itali i vështirësohet kalon në Korfuz dhe Follorina megjithëse me amnistinë e dytë u fal nga Tirana zyrtare. Vdiq më 9 prill të vitit 1932 në Follorinë, trupi u suall në Korçë ku u varros të nesërmen[3][5].

ReferimetRedakto

  1. ^ Osmani T., I përgjigjet dhespotit grek: Sotir Peci botoi një gramatikë shqip, 55. - Nr. 320, 19 nëntor, 2012, f. 18 - 19.
  2. ^ a b c Dervishi K., Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet, Tiranë: "55", 2012. fq. 111. ISBN 978-99943-56-22-5
  3. ^ a b c Asllani U., Në qindvjetorin e atdhetarit Sotir Peci, Standard. - Nr. 1267, 7 qershor, 2009, f. 18 - 19.
  4. ^ Alibali A., Faik Konica më 1911-1912 Vitet e Harvardit dhe të “Vatrës”, Gazeta shqiptare ("Milosao", suplement). - Nr. 5142, 19 dhjetor, 2010, f. II - V.
  5. ^ a b Vllamasi S., Ballafaqime politike në Shqipëri (1897-1942), Neraida, 2000
  6. ^ Noli F., Fiftieth Anniversary of the Albanian Orthodox Church in America 1908-1958., Albanian Orthodox Church in America, 1960.
  7. ^ Estrefi, D., Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005 Arkivuar 14 maj 2011 tek Wayback Machine - Kuvendi i Shqipërisë, Tiranë 2005 fq. 15-17.
  8. ^ Sipas sitit archontology.org, krerët e Shtetit Shqiptar 1918-1925.