Hape menynë kryesore

Shqiptarët mërguan për herë të parë në Egjipt si ushtarë dhe mercenarë në gjysmën e dytë të shekullit 18, duke bënë emër dhe duke fituar respekt në luftën osmane për të dëbuar trupat franceze në vitet 1798–1801. Mehmet Ali Pasha (1769–1849) themeloi dinastinë shqiptare të Egjiptit, e cila zgjati deri në vitin 1952. Në shekullin 19 dhe fillimin e shekullit 20, shumë shqiptarë të tjerë u vendosën në Egjipt për arsye ekonomike dhe politike. Pas rënies së dinastisë, me Revulucionin egjiptian të vitit 1952, komuniteti shqiptar u zvogëlua dhe humbi ndikimin.

Shqiptarët në Egjipt
Arnautët e Misirit
ModernEgypt, Muhammad Ali by Auguste Couder, BAP 17996.jpg Ismail Pacha.JPG Princess Fawzia bint Fuad of Egypt.jpg Kingfarouk1948.jpg
Mehmet Ali Pasha Ismail Pasha Princesha Fauzia Fuad Mbreti Faruk
26-Thimi-Mitko.jpg Andon Zako Çajupi.jpg Tefta Tashko Koço.jpg Qerim Haxhiu 1920-1 Janar 2003.jpg Filip Shiroka.jpg
Thimi Mitko Andon Zako Çajupi Tefta Tashko Koço Qerim Haxhiu Filip Shiroka
Gjuhët
shqipja, arabishtja egjiptiane
Fetë
Islami  · Ortodoksia

Periudha e Mehmet Ali PashësRedakto

  Për më shumë informacione shikoni artikullin Dinastia e Mehmet Ali Pashës

Mehmet Ali Pasha përdori shërbimet e shqiptarëve, mercenarë dhe ushtarë, për të fuqizuar sundimin e tij. Mercenarët shqiptar, të njohur si arnautë, përfaqësonin shtyllën kryesore të ushtrisë së Mehmet Aliut, dhe ishin të njohur si ushtarë elitarë, por të padisiplinuar, të ushtrisë perandorake osmane.[1][2][3] Me rritjen në pushtet të Mehmet Aliut, shumë shqiptarë do të vendosen për të shërbyer në Egjipt.

Periudha e Rilindjes kombëtareRedakto

Mërgimi i shqiptarëve në Egjipt vazhdoi gjatë gjithë shekullit 19 dhe në tre dekadat e para të shekullit 20. Shqiptarët në Egjipt, me shoqëritë e tyre patriotike dhe veprimtaritë botuese, kanë luajtur një rol të rëndësishëm në Rilindjen kombëtare shqiptare në fund të shekullit 19.[4] Shoqëria e parë shqiptare në Egjipt u themelua në vitin 1875, dhe shumë të tjera pasuan. Me disa përjashtime, shumica e veprimtarëve ishin anëtarë të arsimuar të komunitetit ortodoks nga Shqipëria jugore, që bashkëjetonin në afërsi të komuniteteve greke. Disa prej tyre botuan artikuj në gazetat e komunitetit grek, shpesh duke polemizuar në lidhje me identitetin shqiptar.[5]

Figura nacionaliste dhe shkrimtarë siç janë Thimi Mitko, Spiro Dine, Filip Shiroka, Jani Vruho, Thanas Tashko, Stefan Zurani, Andon Zako Çajupi,Mihal Zallari,Milo Duçi,Loni Logori,Qerim Haxhiu,Fan Noli, Aleksandër Xhuvani dhe shumë të tjerë ishin të gjithë aktiv në Egjipt në një pikë të karrierës së tyre. Disa prej tyre e përdorën atë si zgjidhje të përkohshme para se të vendoseshin në SHBA apo gjetkë,ndërsa disa të tjerë u vendosën përgjithmonë.Spiro Dine themeloi në vitin 1881 degën lokale të Shoqërisë e të shtypurit shkronjavet shqip në Shibin Al Kaum, si pararendëse e Mësonjtores së parë shqipe në Korçë.[6]

Shumë gazeta dhe koleksione do të botohen, siç janë "Shkopi", "Rrufeja", "Bleta shqiptare" etj. Organizatat të shquara shqiptare ishin: Vëllazëria Shqiptare, e themeluar më 1 maj 1894 në Beni Suef, dhe Bashkimi, e cila gjendej kudo në vendet e populluara shqiptare dhe të mërgatës.

Ishte një zyrtar i lartë shqiptar në Egjipt, i cili sponsoroj operën "Aida" të Xhuzepe Verdit në Shtëpinë hidive të Operas në vitin 1871.[7]

Periudha e hershme e shekullit 20Redakto

Në vitin 1922, Milo Duçi themeloi Shoqërinë botonjesé Shqipetare në Kajro. Më vonë në shekullin 20, komuniteti bektashian shqiptar kishte teqenë e vet në Egjipt, të vendosur në periferi të Kajros, e cila u kryesuar nga Baba Ahmet Sirri Glina nga Përmeti.[4]

Qerim Haxhiu1939 i vazhdoi studimet në universitetin “Al-Az-har” në Kairo por krahas studimeve,fëmijëve shqiptarë të Kairos u mësonte shqipen,i mbante leksionet tre herë në javë.Gjatë gjithë kohës, shqiptarët e Egjiptit ishin shembull për diasporën shqiptare.

Ata kanë pasur shoqata, revista, bashkësi.Pa dyshim, njëri nga aktivistët e shquar të këtyre institucioneve ishte Qerim Haxhiu.Qerim Haxhiu ishte ndër figurat më të shquara shqiptare që emigruan në Egjipt.Ishte intelektual i denjë, atdhetar dhe veprimtar i madh i çështjes kombëtare shqiptare,i cili gjithë jetën dhe veprimtarinë patriotike ia kushtoi atdheut,Shqipërisë,Kosovës, shqiptarëve të Malit te Zi, Maqedonisë dhe Çamërisë.

Ishte antikomunist i përbetuar,gjegjësisht demokrat dhe nacionalist i madh.Shqiptarët e organizatës “Vatra” në Amerikë patën kërkuar nga diaspora shqiptare e Egjiptit një material për shqiptarët e Misirit,të cilin nuk do t’ua dërgonte kush, pos Qerim Haxhiut.

Që nga nisja për në Egjipt, ai nuk u nda kurrë nga shqiptarët, sepse siç thoshte: “Unë kudo që të shkoj, kërkoj shqiptarë, sepse pa ta dita nuk më shkon”.Ai pati kontakte të vazhdueshme me studentët shqiptarë në Egjipt, djemtë shqiptarë nga të gjitha viset etnike.

Qerim Haxhiu me trup ishte në Kairo,me shpirt e me zemër ishte gjithmonë në Shqipëri e në Kosovë.Gjatë qëndrimit disadekadash në Kairo,Qerim Haxhiu kishte pasur rastin të takohet me personalitete të rëndësishëm shqiptarë që për arsye të ndryshme kishin kaluar nëpër Kajro apo Aleksandri.Ndër ta janë Ernest Koliqi,Lekë Zogu II,Aleksandër Meksi etj.

Çdo shqiptarë që vizitonte Egjiptin nuk mund të ikte pa vizituar shtëpinë e patriotit Qerim Haxhiu.Aty gjendej një ambjent apsolut shqiptarë.Aty gjendej nje bibliotekë e pasur me literaturë të zgjedhur në:shqip,anglisht,frengjisht,turqisht dhe italisht.Çdo libër,roman që fliste për çështjen kombëtare shqiptare kishin një rëndësi të veçantë në bibliotekën e atdhetarit të shquar Qerim Haxhiu.Studentët shqiptarë në Egjipt që ishin nga të gjitha viset etnike (Shqipëria,Kosova,shqiptarë të Malit te Zi,Maqedonisë dhe Çamërisë) e vizitonin shtëpinë e patriotit Qerim Haxhiu dhe lexonin libra nga biblioteka e tij e madhe.Aty studentët gjenin një vatër dije në një ambientë të ngrohtë ku flitej gjuha e bukur shqipe dhe nga leximi i librave njiheshin me jetën,veprën dhe krijimtarine e njerëzve të mëdhenjë të kombit shqiptarë.Aty ishte historia e popullit shqiptarë.Aty ishte “Homeri Shqiptar” Gjergj Fishta i zgjedhuri i bibliotekës së tij e piktura e Guri Madhit që patriotit Qerim Haxhiu i kujtojnin Shqipërinë.

Periudha e rëniesRedakto

Pak shqiptarë do të vazhdonin të vinin në Egjipt, gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore, kryesisht për t'i shpëtuar regjimit komunist, të vendosur në nëntor të vitit 1944. Ndër ta ishin Baba Rexhebi, një murg bektashi, ish-ministrat Mirash Ivanaj e Branko Merxhanit, dhe madje vetë Mbreti Zog me familjen e tij. Komuniteti shqiptar mbijetoi në Egjipt deri pas Luftës së Dytë Botërore. Pasi Mbreti Zog dhe familja mbretërore shqiptare u detyrua të largoheshin nga Shqipëria gjatë luftës, ata u strehuan në Egjipt në vitet 1946–1955 dhe u pritën nga Mbreti Faruk që mbretëroi në vitet 1936–1952, i cili si një pasardhës i Mehmet Ali Pashës, ishte vetë me origjinë shqiptare.

Me ardhjen në pushtet të Gamal Abdel Naserit dhe rritjen e nacionalizimit arab në Egjiptit, jo vetëm familja mbretërore, por edhe i gjithë komunitetin shqiptar me rreth 4,000 familje u detyruan të largoheshin nga vendi, duke mbyllur kapitullin shqiptar në Egjipt. Pjesa më e madhe e komunitetit bektashian u shpërngul në SHBA apo Kanada.[8]

GaleriaRedakto

Shiko dheRedakto

ReferimetRedakto

  1. ^ Kathleen W. Fraser (2014), Before They Were Belly Dancers: European Accounts of Female Entertainers in Egypt, 1760-1870, McFarland, f. 92,  978-0786494330 Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Patrick Richard Carstens (2014), The Encyclopædia of Egypt during the Reign of the Mehemet Ali Dynasty 1798-1952, FriesenPress, f. 753,  B00MH7FQHG Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ International Journal of Turkish Studies, Volume 8, Issues 1-2 - University of Wisconsin, 2002 (pg.130)
  4. ^ a b Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania, HISTORICAL DICTIONARIES OF EUROPE, 75 (bot. 2)), The Scarecrow Press, Inc., f. 125-126,  978-0-8108-6188-6 Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ The Albanian Greek-Orthodox Intellectuals - Elias G. Skoulidas
  6. ^ Robert Elsie (March 19, 2010). Historical Dictionary of Albania (bot. 2)). Scarecrow Press. f. 111.  978-0810861886. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ Frances Trix (2009), The Sufi Journey of Baba Rexheb, University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, f. 107,  978-1934536124 Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ Curtis, Edward E. (2010). Encyclopedia of Muslim-American History, Volume 1. Infobase publishing.  0-8160-7575-1. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)