Rauf Fico

politikan shqiptar

Abdurrauf Fico i njohur më shumë si Rauf Fico (Sana, 13 mars 1881 - Tiranë, 23 janar 1944) ka qenë nëpunës i Perandorisë Osmane si dhe deputet, ministër dhe diplomat i shtetit shqiptar.

Rauf Fico
Rauf-Fico.jpg
Ministër i Punëve të Brendshme
In office
12 dhjetor – 24 dhjetor 1921
PasardhësiLuigj Gurakuqi
Pasuar ngaAhmet Zogu
In office
6 mars – 3 nëntor 1930
PasardhësiKostaq Kotta
Pasuar ngaMusa Juka
Ministër i Punëve të Jashtëme
In office
18 prill 1929 – 3 nëntor 1930
PasardhësiIljaz Vrioni
Pasuar ngaPandeli Evangjeli
Të dhënat vetjake
Lindur më13 mars 1881
Sana, Perandoria Osmane
Vdiq më23 janar 1944
Tiranë, Mbretëria Shqiptare (1943–44)
KombësiaShqiptar
FëmijëtBardhyl Fico
ProfesioniPolitikan, Diplomat

JetëshkrimiRedakto

U lind në Sana në Vilajetin e Jemenit, i biri i Tahmaz Remzi efendiut nga Gjirokastra dhe i Hava Buzos nga Berati. I ati ishte kadi atje, por i biri u regjistrua në Gjirokastër. Më pas i ati u caktua kadi në Shkodër, ku Raufi ndoqi dhe kreu arsimin fillor dhe ryzhdijen e qytetit. Vijoi shkollimin e tij në Stamboll, si të mesmin në idadijen Mylkije dhe më pas në Shkollën Civile të Administratës Mbretërore "Mekteb-i Mülkiye-i Şahane", të cilën e kreu në korrik të 1903,[1] dhe hyri në librin e artë të shkollës tok me kryeministrin e mëpasshëm të Turqisë dhe Presidentin e dytë të Republikës së Turqisë, İsmet İnönü.

Gjatë qëndrimit në Stamboll hyri nën influencën e ideve të rilindësve, e veçanërisht të Naim Frashërit. Sipas dokumentacionit të kohës, ai dhe vlonjati Jusuf Hamzaraj ishin ndërlidhësit e Naim Frashërit me studentët shqiptarë të Stambollit.

Në tetor të atij viti, Rauf Fico emërohet si nëpunës stazhier pranë administratës së vilajetit të Janinës (sekretar i Valiut) dhe mbas përfundimit të stazhit ai dekretohet me ofiqin e kajmekamit në prill të vitit 1906 në Konicë. Për shkak të bindjeve të tij me gjasë xhonturke[1] dhe lidhjet me Bajo Topullin, Memduh Zavalani, Qamil Panaritin, Sali Butkën e të tjerë,[2][3] u transferua në Gjymyshhaxhiqoj të vilajetit Sivash e më pas në Kangall të Anadollit Lindor. Pas revolucionit Xhonturk më 1908, iu mundësua kthimi kajmekam në Himarë dhe më pas në Margëlliç.[1] Sipas Uran Asllanit, nëntorin e 1908 Fico shoqëroi Bajo Topullin në Kongresin e Manastirit, arsye për të cilën, autoritetet shtetërore mbajtën qëndrim zyrtar dhe e transferuan në qytetin e Gjymyshhaxhiqoj të vilajetit Sivash dhe më pas në Kangall më 1908.[2]

Në vjeshtën e 1910 u tranferua në Jabanabad, para se të caktohej në postin e tij të fundit në administratën osmane korrikun e 1911 në Kërçovëvilajetin e Manastirit.[1]

Në fund të 1912 iu bashkua administratës të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës, si këshilltar i ministrit të Brendshëm, më pas u caktua prefekt i Beratit (nëntor 1913 - janar 1914). Nën sundimin e Princ Vidit, ishte shef i kabinetit i kryeministrit Përmeti, më tej qe kryetar i komisionit për muhaxhirët dhe zëvendësisht prefekt i Vlorës.[4] Së bashku me Abdyl bej Ypin u përpoq të normalizonte marrëdhëniet me kryengritësit e Shqipërisë së Mesme, por u kap e u burgos prej tyre. Pas gjatë pushtimit austro-hungarez janarin e 1916, u caktua nënprefekt i Tiranës e deri më 1919.[4] Në këtë zyrë së bashku me Hoxhë Zyber Hallullin, Mytesim Këlliçin, Luigj Shalën dhe Xhelal beg Toptanin, hapën Strehën Vorfnore, e para jetimore publike e qytetit.[5]

Nga 1920 deri më 1923 ka qenë këshilltar si dhe Sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Brendshme. Në dhjetor të 1921 u emërua ministër i Brendshëm i qeverisë jetëshkurtër të Idhomeno Kosturit. Nga 1922 shërbeu si prefekt i Shkodrës, me zgjedhjet e dhjetorit 1923 e deri më 1926, u zgjodh deputet i Durrësit.[1]

Pas Triumfit të Legalitetit si i afërt me Ahmet Zogun, nisi karrierën diplomatike më 1926 si konsull në Turqi dhe jorezident në Bullgari dhe më 1928 në Jugosllavi. Në prillin e 1929 u dekretua ministër i Punëve të Jashtme, si dhe zëvendësisht ministër i Punëve të Brendshme pas marsit të 1930. Për shkak se nuk i pëlqente afrimiteti me italianët, u shkarkua dhe iu rikthye shërbimit diplomatik. U caktua ministër i shtetit shqiptar në Jugosllavi (1933-36), Greqi (1936 - korrik 1938) dhe ministër fuqiplotë në legatën e porsaformuar në Berlin, Gjermani (1938-39).[4] Në Athinë, tema e njohur e reciprocitetit të munguar në marrëdhëniet greko-shqiptare u bë njëra nga pistat e përzgjedhura të veprimtarisë së tij. Ai kërkoi t’i kushtëzonte hapjen dhe funksionimin e shkollave greke në Shqipëri me të njëjtën politikë që ndiqte edhe qeveria greke për arsimimin e shqiptarëve çamë në Greqi.[3]

Pas pushtimit italian u kthye në Shqipëri, por u internua në Itali[1] me figura të tjera si Lef Nosi e Mehdi Frashëri, prej ku u kthye më 1942. Në nëntor 1943 mori pjesë në mbledhjen themeluese të Organizatës Kombëtare Lëvizja e Legalitetit.[4]

Ndërroi jetë më 23 janar 1944 në Tiranë.[4]

NderimetRedakto

U dekorua nga Perandoria Austro-Hungareze, me Urdhrin e Franz Josefit të kl. I si nëpunës i përgjegjshëm. Për shkak të veprimtarisë shoqërore dhe personalitetit të tij, me propozim të Ministrisë së P. Jashtme të Francës, më 1922, Rauf Ficos i akordohet dekorata “Palma e Artë Akademike”, ndërsa Akademia Ndërkombëtare e Letërsisë dhe Shkencës së Napolit, më 16 korrik 1925, mbasi i ka dhënë gradën shkencore të Doktorit të Nderit, e zgjedh edhe anëtar korrespondent të asaj akademie. Po e asaj periudhe është edhe dekorimi italian me “Kryqin e Nderit për merita në letërsi e shkencë”, i akorduar nga Akademia Mbretërore Italiane. Rauf Ficoja ishte dekoruar nga mbreti bullgar me "Urdhërin e Borisit“ dhe nga Franca në vitin 1926, me medaljen e "Oficerit të Legjionit të Nderit“.

Më 27 janar të vitit 1932, Rauf Ficoja u dekorua nga Mbreti Zog me dekoratën e "Urdhërit të Komandarit të Skënderbeut“.[2] Krahas tyre është nderuar edhe me Grand Kordon i Urdhrit Leopold të Belgjikës; Grand Kordon i Rumanisë; Grand Kordon i Urdhrit Foiniks nga Greqia; Grand Kordon i Kurorës së Luksemburgut etj.[3]

ReferimetRedakto

  1. ^ a b c d e f Özdalga, Elisabeth (2013). Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy. Routledge. fq. 312. ISBN 9781134294732. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ a b c Asllani, Uran (23 nëntor 2005). "Rauf Ficoja, diplomati shqiptar që bëri Adolf Hitlerin ta nderonte". Metropol. 515: 19. Arkivuar nga origjinali më 29 tetor 2019. Marrë më 12 janar 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ a b c Luarasi, Genc (22 qershor 2014). "Rauf Fico, shqiptar edhe atëherë kur nuk kishte Shqipëri!". Dita. 587: 14–15. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ a b c d e Dervishi, Kastriot (2012). Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet. Tiranë: 55. fq. 122–123. ISBN 9789994356225. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ Frashëri, Kristo (2004). Historia e Tiranës. Tiranë: Toena. fq. 395. ISBN 9992718978. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)