Karta Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare

Karta Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare (Anglisht: European Charter for Regional or Minority Languages) është një traktat evropian (CETS 148) i miratuar në vitin 1992 nën kujdesin e Këshillit të Evropës me qëllim të mbrojtjes dhe promovimit të gjuhëve minoritare, historike dhe rajonale të pakicaveEvropë.[1] Përgatitja e këtij dokumenti u bë nga paraardhësi i Kongresit të Autoriteteve Lokale dhe Rajonale, i njohur si Konferenca e Përhershme e Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Evropës sepse përfshirja e qeverive lokale dhe rajonale, në këtë dokument, konsiderohet se ishte thelbësore. Karta aktuale është hartuar në Asamblenë Parlamentare bazuar në Rekomandimet e Kongresit. Ajo vlenë vetëm për gjuhët e përdorura tradicionalisht nga shtetasit e shteteve palë (duke përjashtuar kështu gjuhët e përdorura nga emigrantët e fundit nga shtetet e tjera, shihni gjuhët e emigrantëve), të cilat dukshëm ndryshojnë nga gjuha e shumicës ose gjuha zyrtare (duke përjashtuar kështu atë që shteti palë dëshiron të konsiderojë si dialekte të thjeshta lokale të gjuhës zyrtare ose të shumicës) dhe që, ose kanë një bazë territoriale (dhe për këtë arsye janë folur tradicionalisht nga popullsitë e rajoneve ose zonave brenda shtetit) ose përdoren nga pakicat gjuhësore brenda shtetit në tërësi (duke përfshirë kështu gjuhë të tilla si Jidish, Romane dhe Lemko, të cilat përdoren në një zonë të gjerë gjeografike).

Disa shtete, si p.sh. Ukraina dhe Suedia, e kanë lidhur statusin e gjuhës së pakicave me pakicat e njohura kombëtare, të cilat përcaktohen me kritere etnike, kulturore dhe / ose fetare, duke shmangur kështu nocionin e Kartës për pakicën gjuhësore. [2]

Sipas këtij dokumenti gjuha shqipe është një gjuhë e mbrojtur minoritare në Bosnje dhe Hercegovinë, Mal të Zi, Rumani, dhe Serbi.

VendetRedakto

Vend anëtar i KE Nënshkruar[3] Ratifikuar[3] Në fuqi. [3]
  Shqipëria - -
  Andorra - -
  Armenia 11 maj 2001 25 janar 2002 1 maj 2002
  Austria 5 nëntor 1992 28 qershor 2001 1 tetor 2001
  Azerbajxhani 21 dhjetor 2001 -
  Belgjika - -
  Bosnja dhe Hercegovina 7 shtator 2005 21 shtator 2010 1 janar 2011
  Bullgaria - -
  Republika Çeke 9 nëntor 2000 15 nëntor 2006 1 mars 2007
  Qipro 12 nëntor 1992 26 gusht 2002 1 dhjetor 2002
  Kroacia 5 nëntor 1997 5 nëntor 1997 1 mars 1998
  Danimarka 5 nëntor 1992 8 shtator 2000 1 janar 2001
  Zvicra 8 tetor 1993 23 dhjetor 1997 1 prill 1998
  Estonia - -
  Finlanda 5 nëntor 1992 9 nëntor 1994 1 mars 1998
  Franca 7 maj 1999 -
  Gjeorgjia - -
  Gjermania 5 nëntor 1992 16 shtator 1998 1 janar 1999
  Greqia - -
  Irlanda - -
  Islanda 7 maj 1999 -
  Italia 27 qershor 2000 -
  Letonia - -
  Lihtenshtajni 5 nëntor 1992 18 nëntor 1997 1 mars 1998
  Lituania - -
  Luksemburgu 5 nëntor 1992 22 qershor 2005 1 tetor 2005
  Maqedonia e Veriut 25 korrik 1996 -
  Malta 5 nëntor 1992 -
  Britania e Madhe 2 mars 2000 27 mars 2001 1 korrik 2001
  Monako - -
  Mali i Zi 22 mars 2005 15 shkurt 2006 6 qershor 2006
  Norvegjia 5 nëntor 1992 10 nëntor 1993 1 mars 1998
  Holanda 5 nëntor 1992 2 maj 1996 1 mars 1998
  Polonia 12 maj 2003 12 shkurt 2009 1 qershor 2009
  Portugalia - -
  Moldavia 11 gusht 2002 -
  Rumania 17 gusht 1995 29 janar 2008 1 maj 2008
  Rusia 10 maj 2001 -
  San Marino - -
  Serbia 22 mars 2005 15 shkurt 2006 1 qershor 2006
  Sllovakia 22 shkurt 2001 5 shtator 2001 1 janar 2002
  Sllovenia 3 gusht 1997 4 tetor 2000 1 janar 2001
  Spanja 5 nëntor 1992 9 prill 2001 1 gusht 2001
  Suedia 9 shkurt 2000 9 shkurt 2000 1 qershor 2000
  Turqia - -
  Ukraina 2 maj 1996 19 shtator 2005 1 janar 2006
  Hungaria 5 nëntor 1992 26 prill 1995 1 mars 1998
Total 33/47 25/47

Gjuhët e mbrojtura sipas KartësRedakto

Vendet që kanë ratifikuar Kartën dhe gjuhët për të cilat është bërë ratifikimi:

  Armenia (rat: 25 janar 2002)

  Austria (rat: 28 qershor 2001)

  Bosnja dhe Hercegovina (rat: 21 shtator 2010)

  Kroacia (rat: 5 nëntor 1997)

  Qiproja (rat: 26 gusht 2002)

  Republika Çeke (rat: 15 nëntor 2006)

  Danimarka (rat: 8 shtator 2000)

  Finlanda (rat: 9 nëntor 1994)

  Gjermania (rat: 16 shtator 1998)

  Hungaria (rat: 26 prill 1995)

  Lihtenshtajni (rat: 18 nëntor 1997)

  • -

  Luksemburgu (rat: 22 qershor 2005)

  Mali i Zi (rat: 15 shkurt 2006)

  Holanda (rat: 2 maj 1996)

  Norvegjia (rat: 10 nëntor 1993) [5]

  • Sami (p. II - III)
  • Kven (p. II )
  • Gjuha rome (p. II )
  • Scandoromani (p. II )

  Polonia (rat: 12 shkurt 2009) [6]

  Rumania (rat 24 tetor 2007)

P. II:

P. III:

  Serbia (rat: 15 shkurt 2006)

  Sllovakia (rat: 5 shtator 2001)

  Sllovenia (rat: 4 tetor 2000)

  Spanja (rat: 9 prill 2001)

  Suedia (rat: 9 shkurt 2000)

  Zvicra (rat: 23 dhjetor 1997)

  Ukraina (rat: 19 shtator 2005)

  Britania e Madhe (rat: 1 korrik 2001) (effective; ratified 27 March 2001)   Ishulli i Njeriut extension : 23 April 2003 (declaration dated 22 April 2003)

The Government of the United Kingdom declares [on 23 April 2003] that the Charter should extend to the Ishulli i Njeriut, being a territory for whose international relations the Government of the United Kingdom is responsible.[8][9][10]

  • Cornish (Article 2, Part II only (Article 7))
  • Gjuha irlandeze(Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))
  • Gjuha skoceze (Articles 2 and 3, Part II only (Article 7))
  • Gjuha skoceze Ulster-Scots (Articles 2 and 3, Part II only (Article 7))
  • Scottish Gaelic (Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))(British Nationality Act 1981, Schedule 1, Article 1(1)(c)[1], and the Gaelic Language (Scotland) Act 2005 [2])
  • Gjuha e Uellsit (Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))(Welsh Language Act 1967 (repealed 21.12.1993) [3] and the Welsh Language Act 1993 [4])
  • Manx (Manx Gaelic) (Article 2, Part II only (Article 7))

Shih edheRedakto

ReferimetRedakto

  1. ^ Rexhepagiq, Jashar (2008). Çështje fundamentale në pedagogjinë ndërkombëtare (Essential Issues in International Pedagogy). Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës (Kosova Academy of Sciences and Arts). f. 354-359. ISBN 9789951413657. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Hult, F.M. (2004). Planning for multilingualism and minority language rights in Sweden. Language Policy, 3(2), 181-201.
  3. ^ a b c
    1. REDIRECT Stampa:En "Chart of signatures and ratifications of Treaty 148". Council of Europe. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ "Report of the Committee of Experts on Luxembourg, December 2008" (PDF). Coe.int. Marrë më 2014-01-30. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ "European charter for regional or minority languages". Regjeringen.no. Marrë më 2015-03-01. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ "List of declarations made with respect to treaty No. 148". Conventions.coe.int. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ^ "Aplicación de la Carta en España, Segundo ciclo de supervisión. Estrasburgo, 11 de diciembre de 2008. A.1.3.28 pag 7 ; A.2.2.5" (PDF). Coe.int. f. 107. Marrë më 2015-03-01. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ "Full list". Treaty Office. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ "Full list". Treaty Office. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  10. ^ "Languages covered by the European Charter for Regional or Minority Languages" (PDF). Coe.int. Marrë më 21 tetor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Lidhje të jashtmeRedakto